اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ١٣٧ - نمونهاى از خلط بين اين دو فرقه و مذاهبشان

دو فرقه منشعب آن صورت گيرد و همچنين اين اظهارنظر كه عبيديان يا فاطميان از اين گروهند و اين‌كه با فقه اسماعيليه از ابتدا تا به حال همواره با غموض و پيچيدگى همراه بوده، خطاست. زيرا در حقيقت صفت باطنى، صفت اسماعيليان نزارى (آقا خانى) است و درست نيست كه فاطميان را به اين صفت توصيف نمود. در هيچ دوره و زمانى فقه اسماعيليه با غموض و پيچيدگى ملازم نبوده است و چنانچه ناظران دائرة المعارف مزبور، كتاب دعائم الاسلام را كه اثر يكى از فاطميان به نام قاضى نعمان است و در سال ١٣٧٠ هجرى (١٩٥١ ميلادى) در مصر به چاپ رسيده است، مطالعه مى‌كردند، در مى‌يافتند كه فقه اسماعيلى فاطمى به حدى روشن و واضح است كه هيچ فقه ديگرى به پايه آن نمى‌رسد.

بله، اين كلام در مورد اسماعيليان نزارى (آقا خانى) صحيح است و نويسندگان دائرة المعارف مزبور بين آنها و فاطميان خلط كرده‌اند. ازاين‌رو در صفحه ٣٦ از همين دائرة المعارف گفته‌اند: «امروزه از پيروان اين طايفه به جز پيروان آقا خان در هند و جنوب افريقا و شامات چيزى باقى نمانده و فقهى از آنها شناخته نشده است». درحالى‌كه پيروان آقا خان يك گروهند و بقاياى پيروان مذهب اسماعيلى فاطمى كه امروزه به بهره معروفند، گروه ديگرى است، همچنان كه پيش از اين توضيح داده شد و هيچ‌يك از دو فرقه مزبور در جنوب افريقا پيروى ندارند، بلكه در شرق افريقا پيروانى دارند و چنانچه در جنوب وجود داشته باشند، بسيار اندك هستند.

رابعا: اين كلام كه هيچ‌يك از مردم مصر پيرو مذهب فاطميان نيستند، كلام اشتباهى است. اگر نويسندگان دائرة المعارف به كتاب «الطالع السعيد فى علماء الصعيد» كه از نويسنده‌اى مصرى (متوفى به سال ٧٤٨ ه) است و در مصر به‌