اسماعيليان و مغول و خواجه نصير الدين طوسي - حسن امین - الصفحة ١١٥ - گفتگويى درباره چنگيز

سياسى است كه توانست پيمان‌هاى متعددى منعقد و اطلاعات پيشرفته‌اى را گردآورى نمايد».

معلوم نيست كه كاوشهاى باستانشناسى چگونه نشان‌دهنده اين است كه چنگيز خان يك استراتژيست طراز اوّل و شخصيت با استعداد سياسى است.

امكان دارد كه چنگيز خان چنين باشد اما آنچه دركش دشوار است اين است كه كاوشها چگونه بر چنين مطلبى دلالت دارد؟!

در مقاله مزبور دائم از كاوشها صحبت شده و استناد اغلب مطالب بر همين كاوشها است. در قمستى از اين مقاله آمده است:

«اطلاعات قبلى ما از چنگيز خان و مغولها اين باور را براى ما ايجاد كرده بود كه آنها قبايلى بوده‌اند كه قسمت اعظم اوقات خود را درون قلعه‌ها سپرى كرده‌اند، اما كاوشهاى باستانشناسى نشان مى‌دهد كه آنها از شش هزار سال قبل از ميلاد، مردمى دوستدار كشاورزى بوده‌اند».

اين نيز مطلبى است كه فهمش براى ما دشوار است. چگونه اين كاوشها نشان‌دهنده اين موضوع است كه آنها اكثر اوقاتشان را درون قلعه‌ها سپرى نكرده‌اند؟! البته امكان دارد كه قبايل مزبور چنين بوده‌اند اما اين‌كه چه ارتباطى بين كاوشها و اثبات اين ادعا وجود دارد معلوم نيست. همچنين معلوم نيست كه چه ارتباطى بين كاوشها و اين‌كه مغولها مردمى دوستدار كشاورزى بوده‌اند، وجود دارد.

اما در مورد كلام نويسنده مقاله مزبور كه: «مورخان امروزى چنگيز خان را يكى از استراتژيست‌هاى طراز اوّل محسوب مى‌كنند» بايستى بگوييم: اين نويسنده مشخص نمى‌كند كه مراد از مورخان امروزى چه كسانى هستند. آيا مراد، مورخان آمريكايى هستند؟! همچنين معلوم نيست كه مراد نويسنده از