قابل انعطاف کند در مقالاتی که در مجله زن روز می‌نوشتم ، سه مقاله تحت‌ عنوان " اسلام و مقتضیات زمان " نوشتم ، آنجا تعبیر کردم که اسلام برای‌ این قوانین کنترل کننده ، حق و تو قائل شده است . فقها تعبیر بسیار زیبایی پیدا کرده اند که از شیخ انصاری است از زمان‌ ایشان در طرز استنباط تغییرات بسیاری پیدا شده است آنچه هم که ایشان‌ گفته ، کشف است ، چیزی از خودش جعل نکرده . قبل از ایشان قوانینی را که ناظر به یکدیگر بودند ، فقط به دو سه شکل‌ بیان می‌کردند ، می‌گفتند اگر قانونی با قانون دیگر تصادم داشته باشد ، یا به شکل نسخ است که آن را نسخ می‌کند ، یا به شکل تخصیص است [ و یا به‌ شکل تقیید ] . تخصیص یعنی از عموم و کلیت آن [ قانون ] بعضی افراد استثنا می‌شوند مثالی که خودشان ذکر می‌کنند - که مثال شرعی نیست ، مثال عرفی است - این‌ است که می گویند اگر [ شارع ] گفت " اکرم العلماء " علما را احترام‌ کن ، وقتی که گفت عالم ، این عموم دارد و هر عالمی را [ در بر ] می‌گیرد بعد می‌آید در میان عالمها یک عده را استثنا می‌کند ، مثلا می‌گوید " الا موسیقی دانان " این استثناست این را می‌گویند تخصیص . " تقیید " با " تخصیص " نزدیک است ولی عین آن نیست ، می‌گفتند مثل این که یک طبیعتی را ذکر می‌کند ، می‌گوید اگر فلان عمل را مرتکب شدی‌ ، کفاره بده کفاره‌ات این است که بنده آزاد کنی بعد در یک دلیل دیگر برای بنده یک صفت ذکر می‌کند ، می‌گوید بنده مؤمن آزاد کن آنجا گفته " بنده آزاد کن " ، مطلق گفته است ، اینجا می‌گوید : " بنده مؤمن آزاد کن‌ " یعنی صفت برایش ذکر