[ یکی از حاضران به شوخی ] : همان بریتانیای کبیر . استاد : بله ، یکوقت در روزنامه خواندم که یکی از سیاهان رفته بود انگلستان ، با یکی از دیپلماتهای انگلیسی صحبت می‌کرد ، آن دیپلمات به‌ او گفته بود : " آیا استعمار بد کرد که آمد شما را آدم کرد ؟ شما تا دیروز آدم می‌خوردید ، حالا چه می‌گویید ؟ " گفته بود : " فرق ما و شما این است که اگر ما آدم می‌خوردیم ، آدم را یکدفعه پاره می‌کردیم و می‌خوردیم ، شما آدم را قشنگ می‌پزید ، بعد پوستش را می‌کنید ، گوشتش را جدا می‌کنید ، بعد می‌آیید سر سفره قاشق و چنگال می‌گذارید ، بشقاب‌ می‌گذارید ، این طور آدمها را می‌خورید ، ما آنجور کجاست می‌خوردیم ، شما اینجور دارید می‌خورید " . می‌گوید : " می‌توان به آسانی صدها مثال دیگر برای نمایاندن اینکه امور زشت و ناپسند زمان و مکان ما در زمان و مکان دیگری خوب و پسندیده هستند ، ذکر کرد یکی از صاحبنظران یونان باستان می‌گوید اگر آداب و رسوم مقدس‌ سرزمینی را جمع کنید و بخواهید آن مقدار از آداب و رسوم را که در سرزمینی دیگر زشت و ناپسند شمرده می‌شود ، از آن بر دارید ، چیزی بر جای‌ نخواهد ماند " . در مساله آداب و رسوم حرف درستی است ، شاید هم همین جور باشد ، ولی‌ تو الان می‌گویی آداب غیر از اخلاق است ، و واقعا هم غیر از اخلاق است‌ مثال آداب ، ربطی به مساله نسبیت اخلاق ندارد و مثال اخلاق همان مثالهایی‌ است که ما عرض کردیم علمای اخلاق هم اینها را به عنوان اخلاق ذکر می‌کنند نه آداب عرفی که در جوامع مختلف فرق می‌کند .