یعنی چنین آدمی چون وجدانش وجدان اصیلی است ، می‌تواند کاری بر ضد طبقه‌ خودش بکند ، و هیچ مانعی ندارد اما اینهایی که قضایا را روی این حساب‌ توجیه می‌کنند چه می‌گویند ؟ مخصوصا اشخاصی که هم افکارشان چنین افکاری‌ است و هم با سوءظن و بدبینی به این مؤسسه نگاه نمی‌کنند حال اگر افرادی‌ با سوءظن و بدبینی نگاه کنند ، مثلا بگویند : " این یک دام امپریالیستی‌ است ، یک دام کاپیتالیستی است " ، بگویند : " این یک کانال انحرافی‌ است که افکار را از مسیر اصلی خودش منحرف کند " باز یک حرفی است ، افرادی که به چنین چیزی هم اعتقاد ندارند چگونه این امر را توجیه می‌کنند ؟ به نظر ما جز با این که برای وجدان انسان مقداری استقلال [ قائل شویم‌ توجیه پذیر نیست ] ، و استقلال که می‌گوییم ، معنایش این نیست که وجدان‌ انسان یک سد و دژی است که هیچ چیز در آن نفوذ ندارد ، بلکه می‌گوییم‌ وجدان انسان یک عامل مستقل است مثل همه عوامل جهان که هم از عاملهای‌ دیگر متاثر می‌شود و هم عاملهای دیگر را تحت تاثیر خودش قرار می‌دهد مقصود ما از استقلال ، این است .
" از این رو قوای محرکه تاریخ ، یعنی چیزی که تاریخ را به وجود می‌آورد ، جنگهای طبقاتی است انگلس می‌گوید : مسلم شده است که در تاریخ جدید ( تاریخ جدید لابد استثنائی است از تاریخ قدیم ) کلیه مبارزات سیاسی‌ عبارت است از همان مبارزات طبقاتی ، و تمام مبارزات استقلال جویانه‌ طبقات با وجود شکل سیاسی که به خود می‌گیرد ، سرانجام به استقلال اقتصادی‌ منتج می‌گردد " [١] .

[١] اصول مقدماتی فلسفه ، ص . ١٩٩