اسلام و مقتضیات زمان 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٥
اساسا در باب معیار فعل اخلاقی ( این مطلب را باید بگوییم تا بحث نسبیت هم روشن شود ) که ملاک اخلاقی بودن یک فعل چیست ، اختلاف نظرهایی هست ، یعنی نظریات مختلفی درباره این معیار بیان شده است . بعضیها معیار اخلاق را این قرار دادهاند که : " هدف از فعل انسان ، غیر خودش باشد " در مقابل فعل اخلاقی ، فعل طبیعی است میگویند انسان یک فعل طبیعی دارد و یک فعل اخلاقی ، کما اینکه حیوانها همه فعلهایشان طبیعی است هر فعلی و هر کاری که غایب و هدف آن خود انسان باشد ، این یک فعل طبیعی است و اخلاقی نیست ، چه اینکه انسان بخواهد با آن کار جلب نفعی برای خودش کرده باشد ، و چه بخواهد دفع زیانی از خودش کرده باشد ولی اگر هدف فعل ، غیر شد ، این فعل میشود " اخلاقی " ، من کاری بکنم که هدفم از آن ، رسیدن نفع به یک نفر دیگر یا دفع زیان از یک نفر دیگر است . این به ظاهر بیان خوبی به نظر میرسد ، ولی مورد این اعتراض قرار گرفته است که ممکن است یک فعل ، هدفش غیر باشد و در عین حال اخلاقی هم نباشد ، طبیعی باشد ، مثل افعال مادرانه که مادر - اعم از انسان یا غیر انسان - انجام میدهد بدون شک هدف مادر در مهربانی و زحمتهای مادرانهاش ، غیر است - که فرزند خودش باشد - و در این جهت ما میبینیم حیوانات هم همین حالت را دارند ، یعنی کارهای مادرانه را دارند ، ولی کار مادرانه ، یک کار طبیعی است ، یعنی مادر به حکم یک غریزه طبیعی این خدمت را به غیر انجام میدهد و لهذا میان فرزند خودش و فرزند دیگر از زمین تا آسمان تفاوت قائل است ، یعنی اساسا فرزند دیگری انگار چیزی