می‌ماند و وقتی که وجود انسان از این حالت اجمال و بساطت خارج و گویی‌ باز می‌شود ، تمام اعمال خودش را از اول تا آخر عمر در مقابل خودش و با خودش و توام با خودش مجسم می‌بیند در این دنیا وقتی نگاه می‌کند ، خودش‌ را روی خط زمان در زمان حال می‌بیند و گذشته و آینده از او پنهان است ، ولی در قیامت یکمرتبه اوست با تمام آنچه که در همه زمانها انجام داده ، خودش را با تمام زمانهای خودش و کارهایی که در زمانها کرده توام می‌بیند .
عده‌ای این جور استنباط می‌کنند ، می‌گویند : "« و نخرج له یوم القیامة " [١] " بیرون می‌آوریم " نشان می‌دهد که گویی چیزی در جایی مخفی است‌ ، آن را بیرون می‌آورند ، و این جز آنکه از درون خود انسان بیرون کشیده‌ می‌شود ، چیز دیگری نیست .
ولی آیا فقط هر فرد از آن جهت که یک فرد است یک کتاب و نامه دارد ؟ و یا یک امت هم از آن جهت که یک امت است نامه‌ای دارد ؟ این آیه چنین می‌گوید : " « و تری کل امة جاثیة »" در روز قیامت در ابتدای کار ، هر امتی را می‌بینی در حالی که روی زانوی خودشان تکیه‌ کرده‌اند و این جور خلاصه به زانو در آمده‌اند و منتظرند که سرنوشتشان به‌ دستشان داده شود ، بعد می‌گوید : " « کل امة تدعی الی کتابها الیوم تجزون‌ ما کنتم تعملون »" [٢] هر امتی به کتاب و نامه خودش خوانده می‌شود و به آن امت گفته می‌شود که به شما کیفر یا جزا داده می‌شود همانچه را که‌ عمل کردید ، یعنی جزای شما همان

[١] [ اشاره به آیه ١٣ سوره اسراء ] . [٢] جاثیه / . ٢٨