اسلام و مقتضیات زمان 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٩
اگر تاثیر متقابل است ، این است که ما میگوییم اگر شما یکی را تابع میدانید [ و دیگری را متبوع ، اینها چطور میتوانند بر هم تاثیر متقابل بگذارند ؟ ] ما نمیگوییم تابع نقش ندارد ، دارد ، ولی نمیتواند از تابعیتش خارج شود تابع میتواند شرایط مادی را بر اساس آنچه که متبوعش او را میکشاند تغییر بدهد ، ولی نمیتواند متبوع خودش یعنی ریشه خودش را دگرگون کند . - بحث این است که آیا ابتدائا فکر بوده یا شرایط مادی ؟ ابتدا هیچکدام نبوده . - انسان موقعی که به دنیا آمد ، خواستهای فیزیکی بدنش او را به عمل واداشته خواسته غذا بخورد ، رفته با طبیعت سر و کار داشته و این برایش فکر ایجاد کرده ، پس اول شرایط مادی بوده که فکر را ایجاد کرده است . اول " خواسته " بوده که دنبال اینها بوده است . - بله کشش غریزی را که ما انکار نمیکنیم . پس ، از کشش غریزه شروع میشود . - درست است ، بسیار خوب ، شرایط مادی را عامل نگیریم ، مجموعه روابط متقابلی است بین خواستهای فیزیکی فرد و محیط ، یعنی خواستهای انسان و شرایط مادی شرایط مادی فقط این صندلی نیست ، آن روابطی است که انسان در طبیعت به وجود آورده است .