در مسافرت یک جور [ خوانده شود ] و در حضر جور دیگر .
[ مثال دیگر برای این دسته از قوانین اسلامی ( عبادات ) ] روزه است‌ انسان روزه می‌گیرد برای این که تقوا در او نیرو بگیرد ( به تعبیر قرآن " « لعلکم تتقون »" ، و امثال اینها .
دسته دوم دستورهایی است که مربوط است به رابطه انسان با خودش ، که‌ اصطلاحا " اخلاق " نامیده می‌شود ، این که انسان خودش برای خودش چگونه‌ باید باشد ؟ اخلاق شخصی و فردی انسان چگونه [ باید باشد ] ؟ انسان خودش‌ را چگونه باید بسازد ؟ و به عبارت دیگر غرایزش را چگونه باید تنظیم کند ؟ آیا خوب است بر هوای نفسش مسلط باشد یا نه ؟ [ و خلاصه ] آنچه که‌ قرآن آن را " تزکیه نفس " می‌نامد ( « قد افلح من زکیها و قد خاب من‌ دسیها ») [١] .
نوع سوم مربوط است به ارتباط انسان با طبیعت ، یعنی ارتباط انسان نه‌ با خودش و نه با خدا ، بلکه با خلق خدا ، آن هم غیر از انسانهای دیگر ، اینکه رابطه انسان با زمین ، با گیاهها ، با حیوانات چگونه و بر چه‌ اساس باید باشد ؟ قسم چهارم که از همه مهمتر و بیشتر مورد توجه و دستخوش تغییر و تحول‌ است ، رابطه انسان با انسان ، یعنی قوانینی که مربوط است به روابط انسانها با یکدیگر ، که خیلی تغییر می‌کند چون جامعه متغیر و متحول است‌ این است که می‌گویند " رابطه انسان با انسان متغیر است ، پس قوانین هم‌ باید متغیر باشد " .
بدون شک همین طور است و ما هم اجمالا قبول داریم که قوانین مربوط به‌ روابط انسانها با یکدیگر باید قابلیت انعطاف داشته

[١] شمس / [٩]