خودش را برای زندگی بسازد حیوانات آنچه که نیاز دارند ، به حکم طبیعت‌ به آنها داده شده است یکی حریص است ، از اول حریص به دنیا می‌آید ، تا آخر عمرش هم حریص است یکی حلیم به دنیا می‌آید ، تا آخر عمرش هم حلیم‌ است و غیر از این نمی‌تواند باشد یکی دیگر غضوب و خشمناک به دنیا می‌آید و تا آخر عمرش همین جور است یکی شره و شهوتران به وجود می‌آید و تا آخر عمرش همین طور است خروس که به دنیا می‌آید با یک سلسله خصایص است ، دیگر تغییر هم نمی‌کند خروس تا آخر عمرش خروس است ، خوک هم تا آخر عمرش خوک است ، سگ هم تا آخر سگ است ، گوسفند هم گوسفند است ، انسان چطور ؟ انسان موجودی است که می‌تواند خلقیات هر یک از اینها را بپذیرد ، می‌تواند این بشود ، آن بشود ، این یکی بشود ، آن یکی بشود ، چیزی بشود برتر از همه اینها ، یا چیزی بشود پست تر از همه اینها ، به تعبیر قرآن‌ " « اولئک کالانعام بل هم اضل »" [١] انسان آن چیزی است که خودش‌ خودش را بسازد ، و آن چیزی است که بخواهد باشد ، نه آن چیزی که خلقت‌ او را قرار داده است .
[ طرفداران این نظریه ] می‌گویند ما قوا و غرائز زیادی به طور بالقوه‌ داریم ، ولی باید اینها را جدول بندی کنیم و با یک نسبت و حساب معین‌ پرورش بدهیم ، مثلا قوای شهوانی در حیوانات هست ، در ما هم هست ، ولی‌ در ما بالقوه است و باید آن را در یک حد معینی بسازیم قوه غضبیه - به‌ قول قدما - در انسان هست ، در حیوان هم هست ، ولی در انسان بالقوه هست‌ ، انسان باید آن را در

[١] اعراف / . ١٧٩