جاوید است و باید جاوید بماند " تثبیت کنیم - بحث درباره مساله‌ای‌ است به نام " نسبیت اخلاق " در مقابل مطلق بودن اخلاق ، که علمای جدید طرح کرده و مدعی هستند که اخلاق و اصول تربیتی ، مانند خیلی از چیزهای‌ دیگر - اگر نگوییم همه چیز دیگر - مفاهیم مطلق نیستند که در همه مکانها و در همه زمانها یک جور صدق کند و یک جور درست باشد ، بلکه یک سلسله‌ امور و مفاهیم نسبی هستند که در مکانهای مختلف و زمانهای مختلف و زمانهای مختلف تغییر می‌کنند . این مقدمه را هم باید عرض کنیم که در باب اخلاق بالخصوص ، تکیه روی‌ این مطلب است که اخلاق را بر پایه حسن و قبح که حکم عقل است مبتنی‌ می‌کنند ، می‌گویند : " خلق خوب آن است که عقلا زیبا باشد و در نزد عقل‌ نیک شمرده شود ، و خلق بد آن است که در نزد عقل زشت شمرده شود " و با دلائل و شواهد زیاد ثابت می‌کنند که این حکمهای عقل که " فلان خلق نیک‌ است و فلان خلق زشت " یک حکم ثابت یکنواخت متساوی در همه جا نیست‌ عادات و آداب ملل مختلف را که مورد مطالعه قرار داده‌اند ، دیده‌اند در زمان واحد یک چیز در میان یک قوم و نزد عقول یک قول ، زیبا و مستحسن و لازم الرعایه شمرده می‌شود و همان چیز عینا در میان قوم دیگری یک امر مستقبح و زشت شمرده می‌شود ، و یا در زمانی یک چیز در میان قومی مستحسن‌ شمرده می‌شده است و در زمان دیگر مستقبح . بدیهی است که وقتی معیار اخلاق ، حسن و قبح باشد ، وقتی خود حسن و قبح‌ - یعنی افکار و تشخیصها - از این نظر اختلاف دارد و تغییر می‌کند ، طبعا باید بگوییم اخلاق هم تغییر می‌کند .