اسلام و مقتضیات زمان 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٣
مربوط است ، یا به روابط انسان با خودش ، یا به روابط انسان با طبیعت و یا به روابط انسان با افراد اجتماع . در روابط انسان با خدا از آن جهت که مربوط به خدا میشود هیچ گونه تغییری پیدا نمیشود ، و در آنچه هم که مربوط به انسان است آنچه که روح این مطلب را تشکیل میدهد باز تغییر نمیکند ، بله در شکلش تغییراتی پیدا میشود که تابع شرایط است و ما میبینیم خود اسلام هم این تغییرات را قائل شده است ، مثل نماز ، میگوید نماز بخوانید ، ولی بعد میگوید نماز ایستاده بخوانید ، اگر نمیتوانید ، نشسته بخوانید ، نمیتوانید ، به پهلوی راست بخوانید ، نمیتوانید ، به پهلوی چپ بخوانید ، نمیتوانید ، مستلقیا بخوانید ، [ آن را هم نتوانستید ] با اشاره بخوانید هر چه که شرایط تغییر میکند ، هیکل نماز هم تغییر میکند . فقها معتقدند نماز " غرقا " واقعا نماز است نه چیزی به جای نماز ، یعنی آدمی که در حال غرق شدن است و تلاش میکند خودش را نجات بدهد و نمازش فقط صورت اشاره دارد نه رکوع دارد ، نه سجود ، نه قرائت و نه چیز دیگر نمازش واقعا نماز است اصلا نماز یک ماهیتی است که افرادش اینقدر تغییر پیدا میکند ، شکل فردش اینقدر عوض میشود ، یعنی رکوع و سجود و غیره شکل نماز است نه روح نماز ، نماز دو رکعتی واقعا نماز است نه جانشین نماز چهار رکعتی ، چنانکه نماز چهار رکعتی واقعا نماز است ، یعنی برای یک کسی نماز چهار رکعت است ، برای یک کسی دو رکعت ، برای یک کسی نماز ، ایستاده است ، برای یک کسی نشسته ، برای یک کسی نماز ، وضوست ، برای یک کسی نماز ، تیمم است . فقها مسالهای دارند به نام " اجزاء " و آن این است که آیا