اولیه می‌شمارد - اصالتی ندارد ، آن زیر بنا که تغییر کرد ، اصول اولیه و ثانویه فکر و قوانین و مقررات ، خود به خود و جبرا - نه به طور اختیاری‌ - عوض می‌شود ، نمی‌تواند ثابت بماند ، وجدان انسان ، چه وجدان فلسفی اش‌ ، چه وجدان اخلاقی اش ، چه وجدان هنری اش و هر وجدانی که برای انسان در نظر بگیرید ، با تغییر شرایط اقتصادی تغییر می‌کند ، و طبعا مقرراتی که‌ انسان در هر زمینه وضع بکند ، از جمله در زمینه خود اقتصاد ، شرایط که‌ عوض می‌شود ، مقرراتی که متناسب با شرایط قبلی است باید عوض شود ، و سایر چیزها هم خود به خود تغییر می‌کند این همان چیزی است که اینها امروز از آن به " جبر تاریخ " تعبیر می‌کنند .

" ضرورتی که‌ لازمه شرایط تاریخی است " این همان پیاده شدن قانون علیت در تاریخ و سرگذشت بشر است مثلا یک وقت هست که شما می‌خواهید قانون علیت را در مسائل جوی پیاده کنید ، این جبر در مسائل جوی است قانون علیت یعنی هر معلولی ، تابع شرایط خاص و علل معین است که با پیدایش آن علل ، پیدایش آن معلول قطعی و ضروری و حتمی و لایتخلف است و با نبودن آن علل‌ ، پیدایش آن معلول محال و ممتنع است این معنی جبر و قانون علیت . یک وقت ما قانون علیت را در مسائل جوی پیاده می‌کنیم ، یک وقت در معادن پیاده می‌کنیم ، یک وقت در گیاهان و یک وقت در حیوانات یک‌ وقت هم هست که آن را در زندگی انسان پیاده می‌کنیم در این صورت اگر آن‌ را به مفهوم مطلق در نظر بگیریم حرفی است غیر قابل انکار ، یعنی تاریخ‌ انسان از قانون علیت خارج و مستثنی نیست .