اسلام و مقتضیات زمان 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٤
میدهد ، نفع اجتماع هم فرق میکند ، مثلا همین طور که گفتهاند اگر ما اخلاق در دوره صیادی ، بعد دوره کشاورزی و بعد دوره صنعتی را در نظر بگیریم و بگوییم هدف اخلاق رساندن نفع به غیر ( به جامعه ) است ، یعنی آنچه که مصلحت اجتماع اقتضا میکند ، ممکن است مصلحت اجتماع در عصر صیادی یک خلق و خوی و یک تربیت را اقتضا کند ، و در دوره کشاورزی تربیت دیگری را ، مثلا در دوره صیادی ، بشر و جامعه بشری بیشتر نیاز به جنگجویی داشته است ، آنجا خلق و خو خلق و خویی است که بیشتر بر محور شجاعت باشد ، افرادی که از نظر شجاعت ارزش زیادی ندارند ، کمتر میتوانند به اجتماع خدمت کنند و قهرا ارزششان هم باید پایین بیاید ، بنابراین مثلا زن که در آن عهدها کمتر میتواند به آن نیاز اصیل اجتماع که جنگجویی است خدمت کند ، طبعا باید حق و ارزش کمتری داشته باشد . در دوره کشاورزی ، اجتماع خانوادگی اصالت زیادتری پیدا میکند و زن نقش بیشتری در خانواده ایفا میکند ، بسیاری از کارهایی که به حال خانواده مفید است ، در داخل خانواده صورت میگیرد و زن در همان داخل خانواده آن کارها را انجام میدهد و نیازی به بیرون رفتن از خانه پیدا نمیکند ، اینها هم مصلحت زندگی است ، پس در چنین مواقعی از یک طرف ممکن است ارزش زن بالا برود ، و از طرف دیگر ممکن است مساله عفت و حریم میان زن و مرد ، خلق خوب شمرده شود ، چون واقعا مصلحت این است که زنها هر چه بیشتر در خانه باشند و هر چه کمتر [ با مردان بیگانه ] تماس داشته باشند ، و این برای تحکیم وضع خانواده - چه از جنبه اقتصادی و چه از جنبه عواطف - بهتر است .