جای تغییر هم وجود دارد [ توانسته ایم مساله " اسلام و مقتضیات زمان " را حل کنیم ، و البته ] معنای اینکه در قانون اسلام تغییر رخ بدهد ، منحصر به نسخ نیست ، آنچه که قطعا وجود ندارد ، این است که قانون اسلام نسخ‌ بشود . همان طور که وضع قانون اسلام به وسیله ما نبوده است - الهی است - نسخش هم به وسیله بشر نمی‌تواند باشد از جنبه الهی هم فرض این است که‌ ضرورت دین اسلام است که این دین از طرف خدا منسوخ نخواهد شد . آن تغییری که به هیچ وجه امکان ندارد رخ بدهد ، نسخ است ، ولی مگر همه‌ تغییرات باید به صورت نسخ باشد ؟ اسلام یک نوع رمزی و یک دستگاه‌ متحرکی در داخل خودش قرار داده که خودش از ناحیه خودش تغییر می‌کند نه‌ از ناحیه کسی دیگر که مثلا علما بیایند تغییر بدهند ، علما فقط می‌توانند آن تغییرات را کشف کنند نه اینکه تغییر بدهند . عبارتی است از اقبال لاهوری که عبارت بسیار خوبی است اقبال از جمله‌ کسانی است که توجه فوق العاده ای به مساله اسلام و مقتضیات زمان کرده ، از هر دو جهت ، یعنی هم متوجه بوده که اصلا بشریت و تمدن به یک سلسله‌ قوانین ثابت نیاز دارد و بدون آن ، ترقی امکان پذیر نیست ، و هم توجه‌ داشته است که برخلاف آنچه که بعضی تصور می‌کنند ، این طور نیست که‌ قوانین اسلام همیشه یکنواخت و یکجور است و در زمانها و مکانهای مختلف‌ به یک شکل اجرا می‌شود . در کتابی که به نام احیای فکر دینی در اسلام از او منتشر و ترجمه شده‌ است - که کتاب عمیقی است - از اجتهاد به " نیروی محرکه