اسلام و مقتضیات زمان 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣
انحطاط اجتماعها هم در زمان صورت میگیرد ، آن هم تغییری است که در متن زمان صورت میگیرد پس معلوم میشود که زمان و جامعه در زمان ، دو گونه ممکن است تغییر بپذیرد : تغییرهایی که باید آنها را " ترقی " نامید و تغییرهایی که " انحطاط " و " سقوط " است . حتی ممکن است جامعه ای به طور نسبی ثابت باشد ما درباره خیلی از جامعه ها میگوییم فلان اجتماع اساسا نسبت به چهار قرن پیش تکان نخورده پس این جور هم نیست که هر اجتماعی جبرا و لزوما محکوم به تغییر باشد ، حال یا در جهت ترقی و یا در جهت انحطاط . همین مطلب نسبتا بدیهی ، مطلب را برای ما به شکل دیگری طرح میکند که تغییرات زمان یا در مسیر ترقی است ، یا در مسیر انحطاط و تنزل ، پس این سؤال طرح میشود که آن مسیری که مسیر ترقی است چیست ، و آن مسیری که مسیر تنزل است چیست ؟ پس ما یک مسیر ترقی داریم ، یک کادری داریم که اگر اجتماع در آن کادر تغییر بکند ، ترقی کرده است ، جامعه یک مدار دارد که اگر در آن مدار حرکت کند ترقی است ، ولی اگر در خارج آن مدار [ حرکت کند ] تنزل است این همان معنایی است که ما عرض میکنیم - و بعد هم شرح بیشتری خواهیم داد - که زمان هم عناصری ثابت و عناصری متغیر دارد مقصود این است که یک سلسله عناصر در زندگی بشر باید ثابت باشد تا اینکه امکان ترقی در زندگی باشد تغییر باید در یک مدار معین و مشخص و در یک جهت خاص صورت بگیرد تا ترقی باشد و الا ترقی نیست . بنابراین از آن طرف اگر ما توانستیم ثابت کنیم که اسلام اصولی دارد که آن اصول ثابت است و تغییر پذیر نیست ولی در اسلام