اسلام و مقتضیات زمان 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٥
فرسخ ملاک است ، یا مسیر یک برید و یا مسیرش یوم احتمال برید خیلی ضعیف است ، یا یک روز مسافرت ملاک است یا هشت فرسخ رفت و آمد ، و هشت فرسخ مساوی بوده با مسیر یک روز . حال اگر تغییر رخ داد ، یعنی مسیر یک روز ، دیگر هشت فرسخ نیست ، صد فرسخ است ، دویست فرسخ است ، این احتمال هست که آنچه که در سفر ملاک اصلی است ، " مسیرش یوم " باشد ، در آن روز که گفته اند " هشت فرسخ " به این جهت بوده که هشت فرسخ مصداق " مسیرش یوم " بوده است ، پس اگر وسائل مسافرت تغییر کرد و " مسیرش یوم " از هشت فرسخ به هشتاد فرسخ و هشتصد فرسخ و هشت هزار فرسخ رسید ، ما باید تابع مسیرش یوم باشیم اگر کسی چنین حرفی بزند ، این حرف ضد اسلام نیست ، یک حرف اجتهادی است . بله ، یک مطلب اینجا هست که فقها رویش اصرار زیادی نمیکنند و آن این است که در مسائلی که اسلام بنایش بر تسهیل و سهولت و گذشت است ، این احتمال در کار میآید که چیزی که ولو برای عده ای از مردم در یک زمانی ملاک بوده ، این تسهیل را برای همه مردم در همه زمانها تعمیم بدهند ، چون بنابر سختگیری نیست ، اگر بنابر سختگیری میبود ، میگفتیم برویم دنبالش ، ولی وقتی که بنابر تسهیل است ، این احتمال هست که نظر اسلام به این باشد که همان [ مسافتی ] که برای مردمی که با پای پیاده مسافرت میکنند مسیرش یوم است ، ملاک قرار بگیرد برای مردمی که با جمازه حرکت میکردند و روزی پنجاه فرسخ طی میکردند ، یا با کشتی حرکت میکردند و مسلم بیش از پیادهروی طی میکردند ، یا گاهی با