هنگامى كه همگى در آتش داخل شدند برخوردشان با هم مسلكهايشان شروع مى‌شود، برخوردى عجيب و عبرت انگيز، «هر دسته‌اى كه وارد دوزخ مى‌شوند به ديگرى لعن و نفرين مى‌كند» و او را مسؤول بدبختى خويش مى‌داند (كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها).

مطلب به همين جا پايان نمى‌پذيرد، «هنگامى كه همگى با ذلت و خوارى در محيط شرر بار دوزخ قرار مى‌گيرند (شكايت آنها به پيشگاه پروردگار از يكديگر شروع مى‌شود) نخست فريب خوردگان عرضه مى‌دارند: پروردگارا! اين اغواگران بودند كه ما را گمراه ساختند، خدايا عذاب و كيفر آنها را مضاعف كن» كيفرى به خاطر گمراهيشان، و كيفرى به خاطر گمراه كردن ما (حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَتْ أُخْراهُمْ لِأُولاهُمْ رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ).

ولى عجيب اين است كه خداوند در پاسخ آنها «مى‌فرمايد: براى هر كدام (از شما) عذاب مضاعف است؛ ولى نمى‌دانيد!» چرا كه پيروان اگر گرد پيشوايان گمراه را نگرفته بودند، قدرتى بر اغواى مردم نداشتند (قالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ).

(آيه ٣٩)- در اين آيه پاسخ پيشوايان گمراه را چنين نقل مى‌كند كه: «آنها به پيروان خود مى‌گويند شما هيچ تفاوت و برترى بر ما نداريد، (يعنى اگر ما گفتيم شما تأييد كرديد و اگر گام برداشتيم كمك نموديد و اگر ستم نموديم شما يار و مددكار ما بوديد) بنابراين شما هم در مقابل اعمالتان عذاب دردناك الهى را بچشيد» (قالَتْ أُولاهُمْ لِأُخْراهُمْ فَما كانَ لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ).

(آيه ٤٠)- بار ديگر قرآن به سراغ سرنوشت افراد متكبر و لجوج يعنى آنها كه زير بار آيات پروردگار نمى‌روند و در برابر حق تسليم نيستند رفته، مى‌گويد:

«كسانى كه آيات ما را تكذيب كنند و در برابر آن تكبر ورزند درهاى آسمان به روى آنان گشوده نمى‌شود» (إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ).

در حديثى از امام باقر عليه السّلام چنين مى‌خوانيم: «اما مؤمنان، اعمال و ارواحشان‌