الف- كودتاى رضاخان «١» با ظهور آلمان در عرصه سياسى ايران، براى تسلط گروه متحد آلمان بر ايران، تركان عثمانى در اواخر ١٩٠٥ م (١٢٨٤ ش) نواحى شمال ايران و اطراف درياچه اروميه را اشغال نمودند. از اين رو، روس و انگليس بطور موقت اختلافات خود را (بر سر دستيابى به امتيازات بيشتر در ايران) كنارگذاشتند و قرار داد ١٩٠٧ «٢» را امضا كردند.
به رغم اين ائتلاف، آلمان نيز به توسعه هدفهاى خود ادامه داد و مقام سوّم را بعد از انگليس و روسيه در تجارت خارجى ايران به دست آورد و در حمل و نقل دريايى خليج فارس، پس از انگليس مقام دوّم را كسب كرد.
اختلاف بين ايران و انگليس از يك طرف و آلمان و انگليس از طرف ديگر جزئى از مناقشاتى بود كه قدرتهاى استعمارى را در آستانه جنگ اوّل قرار داد. در اوايل جنگ و در حالى كه ايران بى‌طرفى خود را اعلام كرده بود، ارتش عثمانى آذربايجان را اشغال كرد. سپس ارتش روسيه سرزمين اشغالى عثمانى را به تصرف درآورد و در نواحى غرب ايران، عمليات جنگى بين انگليس و روس به عنوان يك طرف جنگ با آلمان و عثمانى به عنوان طرف ديگر ادامه يافت و بالاخره شمال ايران به تصرف قواى روسيه و جنوب به تصرف قواى انگليس درآمد.
مشاهده از دست رفتن آزادى و استقلال كشور از جمله عوامل پيدايش نهضتهايى چون نهضت جنگل، قيام خيابانى، جنبش دشتستانيها و تنگستانيها در جنوب و پايدارى كلنل محمّد تقى خان پسيان در خراسان گرديد.