فصل ششم: جنگ و تحريم اقتصادى تحفه‌اى الهى‌ از جمله عوامل رشد و كمال، وجود مشكلات و سختيهايى است كه در طول زندگى پيش مى‌آيد و موجب تحرك و تلاش افراد مى‌گردد و آنان را مقاوم مى‌سازد.
نقس سختيها درايجاد صلابت و به كمال رساندن موجودات طبيعى، بسيار روشن است. به عنوان مثال از اختلاط آب و خاك و ريختن آن در قالب مخصوص، خشت درست مى‌شود. اين خشت، سست و بى ارزش است و با آن نمى‌توان بناى محكم و استوار ساخت. ولى با قرار گرفتن همين خشت سست، در كوره گداخته و با تحمل و سختى و شدّت حرارت آتش به آجر تبديل مى‌شود و مقاوم مى‌گردد.
صنعتگران نيز موادّ خام صنعتى را در كوره‌هاى مخصوص، با درجه حرارت بسيار بالا گداخته و شكل مى‌دهند. سپس با قرار دادن آن زير فشار دستگاههاى ويژه فراورده‌اى زيبا و مقاوم تحويل مى‌دهند.
اين قاعده طبيعى، انسان را نيز دربرمى‌گيرد. گاهى فرد يا جامعه‌اى مرفه شده دچار سستى و رخوت مى‌شود و هويّت انسانى خود را نايل شده دچار سستى و رخوت مى‌شود و هويّت انسانى و واقعى خود را گم مى‌كند؛ در نتيجه هيچگاه به رشد و كمال واقعى خود دست نمى‌يابد.
براى رهايى از اين حالت رخوت و بيرون آمدن‌ نيروهاى مسلح در وصيتنامه‌امام خمينى(ره) ١٧٧ ١ - آثار داخلى جنگ ص : ١٧٤ از تنگناهاى اسارت، ذلّت، سلطه نفس امّاره، شياطين برونى و دستيابى به رشد و كمال، عوامل چندى لازم است كه روياروشدن با مشكلات و پايدارى در برابر آنها از جمله اين عوامل است.