عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٠٣ - آداب زيارت كعبه

تصفيه تمام عيار گردد، چنانچه اداى صدقات و حقوق ماليه قطع ميل مى‌كند از حطام دنيويه و صوم قطع مى‌كند انسان را از مشتهيات نفسانيه و صلاة نهى مى‌كند از هر فحشا و منكرى و هم چنين ساير عبادات.

چون حج مجمع العناوين بود خصوصيت ديگرى در بين عبادات پيدا كرد، چه اين كه مشتمل است بر جمله‌اى از مشقت‌هاى اعمال كه هر يك بنفسه صلاحيت تصفيه نفس را دارد مانند انفاق مال كثير، قطع از اولاد و عيال و وطن و جدايى از نفوس شريره و طى منازل بعيده و ابتلا به گرماى سخت و عطش شديد و انجام اعمال نامأنوس و خلاف طبع مانند رمى جمره و طواف و سعى و احرام و غير آن.

و داراى فضائل عالى ديگر است مانند تذكر به احوال آخرت به هنگام تماشاى اصناف خلق و اجتماع كثير فى صقع واحد على نهج واحد لاسيما در احرام و وقوفين و رسيدن به محل وحى و نزول ملائكه بر انبيا از آدم تا خاتم صلوات الله عليهم اجمعين و تشرف به محل قدم‌هاى آن بزرگواران مضافا بر تشرف بر حرم خدا و خانه او، علاوه به حصول رقت كه مورث صفاى قلب است به ديدن اين امكنه شريفه با امكنه شريف ديگر كه رساله گنجايش آن را ندارد.

نتيجه اين كه حج داراى جمله‌اى از مشقت‌ها و فضائل كثيره از اعمال است و رسول خدا ٦ فرمود:

رهبانيت را در اين مكتب به جهاد و حج تبديل كردم‌[١].

انسان با توجه به اين واقعيت‌ها بايد بداند كه به كرامت اين سفر روحانى نمى‌رسد، مگر با رعايت آداب و رسوم حقيقى آن و آن چند امر است:

[١] -الأمالى، صدوق: ٦٦، المجلس السادس عشر، حديث ١؛ بحار الأنوار: ٦٧/ ١١٤، باب ٥١، حديث ١.