مردى از اميرالمؤمنين ٧ پرسيد: آيا اولين خانه خدا كعبه بوده است؟ آن حضرت فرمودند: نه، پيش از كعبه خانه‌هايى براى عبادت ساخته شده است ولى كعبه اولين خانه مبارك و وسيله هدايت و رحمت و بركت است و اولين كسى كه آن را بنا نموده است ابراهيم خليل بوده، سپس جرهم از قبيله عرب آن را تجديد بنا كرد و بار ديگر منهدم شد و عمالقه آن را تجديد كردند.

جايگاه جغرافيايى كعبه‌

٢- كعبه در جايگاهى بنا شده است كه هيچ‌گونه وسيله تفريح و مناظر طبيعى خوشايندى ندارد، سنگلاخى در ميان اقيانوسى از ريگزارها و ديدگاه‌هاى خشن كه مجالى به انديشه‌هاى گسترده و عميق و فوق ضرورت‌هاى زندگى معمولى نمى‌دهد.

حكمت بالغه‌ايست كه كعبه را در اين جايگاه خسته كننده قرار داده است كه انسان‌ها از محيطهاى زيبا و خوش آب و هواى بهشتى روى به آن بياورند و هدفى جز چشيدن طعم تكليف نداشته باشند.

در حج خانه خدا هيچ يك از عوامل طبيعى و نفسانى و اجتماعى دخالتى در انجام تكليف ندارد، بلكه در آن تكاپو، انسان است و خدايش كه رويارويش قرار گرفته است.

همين نكته را اگر انسان در اين سفر ملكوتى بفهمد، به جايى مى‌رسد كه چشمى نديده و گوشى نشنيده، در آن صورت است كه تمام وجود انسان فرياد دوست دوست خواهد زد.

من از سر همه عالم گذشتم الا دوست‌		نعيم دنيى و عقبى تو را و ما را دوست‌
مراد هر دو جهان مى‌كنند بر ما عرض‌		دل از ميان همه مى‌كند تمنا دوست‌
رسد به مرتبه‌اى اتحاد ما با او		كه هيچ فرق نماند ميان ما با دوست‌
طواف كعبه دل كن كه هست خانه او		نه هر كجا كه كنى فرض باشد آنجا دوست‌[١]

وحدت و يگانگى در حج‌

٣- شگفت‌انگيزترين حكمتى كه در حج بيت الله وجود دارد احساس وحدت و يگانگى است كه در حد اعلاى مفهوم انسانيت به وجود مى‌آيد.

عالم و جاهل، كوچك و بزرگ، زن و مرد، سياه و سپيد، كسى كه عالى‌ترين مقام جامعه خويش را داشته باشد و كسى كه گمنام‌ترين فرد جامعه خود باشد، همه و همه با دو قطعه لباس سفيد با جدى‌ترين قيافه حيات مى‌جوشند و مى‌خروشند و مى‌روند و مى‌نشينند.

تضادها و تنوعاتى كه انسان‌ها را از يكديگر جدا كرده- هر يك را مانند گرگى در برابر ديگرى قرار داده، آنان را به جنگ و پيكار در كارزارهاى رنگارنگ وادار كرده است- مبدل به هماهنگى و وحدتى مى‌گردد كه تنها در شعر و سخنان مبلغان آرمان اعلاى انسانى ديده مى‌شود.

[١] -عماد فقيه.