عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٦٢ - جلوهاى از بندگى ابراهيم و اسماعيل

پروردگارا! ما را [با همه وجود] تسليم خود قرار ده.

خواستند تا يكسره روى آنان از غير گردانده شود و خداوند آنان را تسليم خود نمايد و نيز اين قسمت از دعا تذكريست از هدف نهايى اين بنا و خانه، گويا اين نيت و درخواست آميخته با آب و گل اين ساختمان است و روح بانيان را در اين صورت مجسم مى‌گرداند تا در تكميل بنا و مناسك و آداب آن، دو فرد كامل و شاخص اسلام و از هر رو تسليم اراده و اجرا كننده امر خدا شوند و از ذريه او پيوسته مردمى هم فكر و هم آهنگ و به تمام معنى تسليم حق تربيت شوند تا مانند همه پديده‌هاى جهان از ذرات تا كرات در محور حق و عدل بگردند.

[و من ذريتنا أمة مسلمة لك‌][١].

و نيز از دودمان ما امتى كه تسليم تو باشند پديد آر.

آرى، زائر بايد به اين حقيقت توجه داشته باشد و سعى و كوششش بر اين باشد كه خود را به حريم تسليم برساند، نه اين كه در آنجا به صورت ظاهر تسليم شود و پس از بازگشت از حج دوباره همان شود كه بود.

[و أرنا مناسكنا و تب علينا][٢].

و راه و رسم عبادتمان را به ما نشان ده.

از خدا مى‌خواهند تا جزء به جزء عبادات و محل‌هاى آن را نشان دهد، يا چنان تعليم دهد كه مانند ديدن باشد، بنابراين از آغاز تأسيس بيت همه مناسك طبق فرمان الهى بوده و ابراهيم به آن متعبد گشته، اين مناسك از طواف و سعى شروع‌

[١] -بقره( ٢): ١٢٨.

[٢] -بقره( ٢): ١٢٨.