عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٦٤ - خصوصيت علمى و عملى سجده

٢- تسبيح و حمد به حقيقت.

٣- آزادى از تكبر و در برابر حق.

اما سه صفت و سه خصوصيت عملى جسمى عبارت است از:

١- بيرون آمدن از رختخواب به وقت نيمه شب جهت عبادت.

٢- دعا در دل تاريك شب.

٣- انفاق از آنچه روزى شده در راه خدا.

اما شرح هر يك از اين سه خصوصيت علمى قلبى و عملى جسمى.

١- ذكر حقيقى باعث سجده واقعى است، به اين صورت كه عبد با درك معارف الهيه و فايده گرفتن از حقايق ايمانيه و موعظه شدن به تقوا و زهد حقيقى، داراى حالت تذكر دائم مى‌گردد و به طور مرتب نور مواعظ و امثال در دلش تجلى مى‌كند و در حقيقت عقل و روح او با معارف وحدت پيدا مى‌كند، در اين حال از مواعظ و نصايح و قرآن و تقوا فايده‌ها گرفته و به اين نتيجه مى‌رسد كه ظاهر دنيا بى‌ارزش و راه فقط راه خدا و صراط مستقيم است و در اين نقطه‌اى است كه بر اثر برخورد قلب صافش به معارف و فطرت پاكش به حقايق، با تمام هستى در برابر حضرت دوست به سجده افتاده و سر تواضع و انقياد و ذلت بر خاك پيشگاه ربوبى مى‌سايد و از نقشه حيوانيت، با كمك اين سجود به مقام انسانيت سفر مى‌كند.

و اين نتيجه دل دادن به معارف الهيه و حقايق ربانيه است و براى لقلقه زبان و علم بدون برهان و مكاشفه اين همه اثر نيست، اين مراتب از آثار و خواص علم عارفان بالله و آيات خداست و اين علم اساس دين و ريشه بقيه حسنات و نيكى‌هاست.

٢- پس از تجلى اين علم و آراسته شدن عبد به معرفت برهانى يا كشفى، در مقام تسبيح و تقديس و تحميد حضرت حق برخواهد آمد، چرا كه از طريق اين‌