عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٣١٩ - كتابخانههاى مسلمانان

جلد كتاب موجود بود، ياقوت در پايان مقاله‌اش مى‌گويد: من معلومات خود را آن كتاب‌ها استفاده كردم.

در ماوراء النهر نيز كتابخانه‌هايى بوده است، از آن جمله كتابخانه بخارا كه از قرار مشهور ابن سينا علم خود را از آنجا اقتباس نمود و مؤسس آن نوح بن منصور بود، شيخ الرئيس مى‌گويد: كتاب‌هايى در آن كتابخانه ديدم كه مردم نامش را هم نشنيده‌اند و مانند آن را من نديده بودم!

خواجه طوسى در مراغه كتابخانه‌اى داير كرد كه چهار صد هزار جلد كتاب در آن بوده است.

تا آنجا كه ما تحقيق كرده‌ايم كتابخانه‌هاى عمومى اسلامى اين‌ها بوده و البته مسجدها و بيمارستان‌ها و مدرسه‌ها كتابخانه‌هايى داشتند كه بعضى از آنان از حيث شماره كتاب مهم‌تر از كتابخانه‌هاى عمومى بوده است و از خود مديران و كتابدارهايى داشته است و فهرست و صورت‌هايى براى كتاب‌هاى آن تهيه كرده بودند.

به علاوه بزرگان و دانشمندان نيز كتابخانه‌هاى مهم خصوصى داشته‌اند از آن جمله كتابخانه مشهور صاحب بن عباد كه چهار صد شتر آن را حمل مى‌كرد.

افرايم طبيب مصرى پس از مردن خود بيست هزار جلد كتاب از خود باقى گذاشت و موفق بن مطران ده هزار جلد كتاب از خود بر جاى گذاشت، بعلاوه سه كاتب براى او كتاب استنساخ مى‌كردند، در كتابخانه امين الدوله بيست هزار جلد كتاب بوده است و همين‌طور در كتابخانه فتح بن خاقان و ابن قفطى و غيره كتاب‌هاى بسيار بوده است.

در اينجا براى قدردانى از مسلمانان صدر اول و زمان كمى بعد از آنان لازم است به نام بعضى از كتابخانه‌ها و تعداد كتب آن‌ها اشاره شود.