اسرار الشهود فى معرفه الحق المعبود - اسيري لاهيجي، شمس‌الدين محمد - الصفحة ٨٠ - در بيان مراتب صحو و محو و فرق و جمع و صحو بعد المحو و فرق بعد الجمع و اشارت به مشاهده كاملان و توحيد حقيقى و تنبيه بر آنكه يك حقيقت كه به صورت كثرت تجلى نموده و عين همه گشته

محو و صحو و فرق و جمع و جمع جمع‌

چونكه دانستى شدى تو شمع جمع‌

محو چه بود خويشتن كردن فنا

صحو چه بود يافتن از حق بقا

از من و مايى بكلى شو فنا

گر همى خواهى كه يابى آن بقا

فرق چه بود عين غير انگاشتن‌

جمع غيرش را عدم پنداشتن‌

از همه وجهى جهان را غير يار

هر كه مى‌بيند معطل مى‌شمار

صاحب تعطيل اهل فرق‌دان‌

كو نديد از حق درين عالم نشان‌

هر كه گويد نيست كلى هيچ غير

در يقين اوست مسجد عين دير

صاحب جمع است و پيشش نيست فرق‌

جان او در بحر وحدت گشته غرق‌

جمع جمع است اينكه خود گويد عيان‌

در مراياى همه فاش و نهان‌

عين خواند هرچه آيد در نظر

باز غيرش خواند از وجه دگر

صاحب اين مرتبه كامل بود

زانكه اين آن هر دو را شامل بود

صحو بعد المحو و فرق بعد جمع‌

جمع جمع است بشنو ار دارى تو سمع‌

جمع جمع آمد مقام عارفان‌

نيست زين اعلى كمال كاملان‌

مشهد اهل كمال اين مشهدست‌

قيد هست و نيست چون بينى سدست‌

چشم بينا هركه دارد در جهان‌

از پس هر ذره حق بيند عيان‌

هر كه او در صورت هر خير و شر

دوست بيند او بود صاحبنظر

زانكه هرچه در جهان دارد ظهور

هست او را بهره از ظلمات و نور

هر چه دارد در جهان نقش وجود

دو جهت در وى توان پيدا نمود

آن يكى صورت دگر معنى بود

هر چه گويى غير از اين دعوى بود

از ره صورت نمايد غير دوست‌

چون نظر كردى به معنى جمله اوست‌

زان يكى ما عندكم ينقد شنو

جز پى ما عنده باقى مرو ١٩٥

كوزه چون بشكست مى‌گويى سفال‌

چون سفالش خاك شد بنگر تو حال‌