اسرار الشهود فى معرفه الحق المعبود - اسيري لاهيجي، شمس‌الدين محمد - الصفحة ٢٠٨ - فرهنگ لغات و اصطلاحات

٣- بازگشتن از اخلاق ذميمه كه توبه ابرار است؛

٤- بازگشتن از غير حق كه توبه كاملان و انبيا و اولياست.

تهجد: خوابيدن در شب، بيدار شدن در شب، شب بيدارى، شب زنده‌دارى.

تهليل: تسبيح كردن، لا اله الا اللّه گفتن.

ثرى: خاك، زمين، خاك نمناك، رطوبت.

جمع: در اصطلاح صوفيه مقابل فرق است؛ و فرق احتجاب است از حق به خلق، يعنى همه خلق بيند و حق را من كل الوجوه غير داند؛ و جمع مشاهده حق است بى‌خلق، و اين مرتبت فناى سالك است، چون تا زمانى كه هستى سالك بر حال باشد شهود حق بى‌خلق نيست؛ و جمع الجمع شهود خلق است قايم به حق. و گفته شده است كه جمع را دو درجت است: يكى اندر اوصاف حق و ديگرى اندر اوصاف بنده.

آنچه اندر اوصاف حق است آن سر توحيد است، و آنچه اندر اوصاف بنده است عبارت از توحيد است.

خواجه عبد اللّه انصارى گويد: حقيقت جمع نشان اتحاد است، و اتحاد نشان وداد است؛ تفرقه نشان دوگانگى است، و دوگانگى بيگانگى است. هر ضيايى كه در شمع است آن آثار جمع است در موم، و بى‌آتش انوار نيست، آتش بى‌موم در مجلس به كار نيست ...» شاه نعمت اللّه گويد:

جمع الجمع: مرتبت شهود خلق است قايم به حق، يعنى حق را در جميع موجودات و مخلوقات مشاهده نمايد كه هرجا به صفتى ديگر ظاهر گشته، كه مقام بقاء باللّه است. اين مقام را فرق بعد الجمع و فرق ثانى و صحو بعد المحو گويند. اين مقام كاملتر از مقام جمع است، زيرا جمع شهود اشياء است به وسيله خدا و تبرى از حول و قوه غير، درحالى‌كه جمع الجمع استهلاك و فناى كلى است از ماسوى اللّه.

جويان: جوينده، جستجوكننده، در حال جستجو كردن.