شده است، و دو آيه درباره جنگ با بنى قريظه البته قرآن كيفيت جنگ را مطرح نكرده است، زيرا مخاطبين خود در جنگ بوده‌اند، و قرآن هم كتاب تاريخ نيست كه حوادث را كما وقع بيان دارد، قرآن بجهات ديگر قضيه توجه دارد كه خواهيم دانست، ما قبل از تفسير ١٧- آيه مباركه مجملى از جنگ خندق را براى اطلاع خوانندگان عزيز خود نقل ميكنم، و سپس معانى آيات توجه ميكنيم و من الله العون.

جنگ خندق‌

جمعى از يهوديهاى شكست خورده بنى نضير[١] بمكه رفتند و كفار قريش را بهجوم عليه پيامبر و مسلمانان تشويق كردند و حتى گفتند كه دين شما (بت‌پرستى) از دين اسلام بهتر است‌[٢] قريش پيشنهاد جنگ را پذيرفتند و به آمادگى پرداختند، يهوديها پس از قريش قوم غطفان را هم باشتراك درين جنگ قانع ساختند، و بالاخره قبايل و احزاب زيادى براى نابودى اسلام به توطئه يهوديان مذكور قيام كردند، شما ره افراد قريش و اتباع آنان را از اقوام متفرقه ده هزار نوشته‌اند و از غظفان و اتباع آنان و نجديها و غيرهم رقمى ذكر نشده و يا نگارنده بآن برنخورده است و احتمال ميرود مجموع جنگجويان قريش از ١٥ تا ٢٠ هزار تن بوده باشند. و در حاليكه لشكريان‌

[١] داستان جنگ با يهود بنى نضير درين كتاب خواهد آمد.

[٢] در رد اين گفته يهوديها اين آيه نازل شد: أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْكِتابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ وَ يَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هؤُلاءِ أَهْدى‌ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا ...