شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٣٦ - ٣ قرائن تاريخى نفى شبهه تحريف

لحاظ محتوا و هم قالبِ ظاهر، آنان را به شدّت، مجذوب كرده بود- با شور و عشق، همّت بگمارند. بدين سان مسلمانان در آغاز، به فرمان پيامبر براى صيانت قرآن، از حافظه خويش كمك گرفتند. اما پيامبر بدين كار بسنده نكرد و افرادى را نيز كه نوشتن مى‌دانستند و «كاتبان وحى» خوانده مى‌شوند، مأمور نگارش قرآن كرد.

بدين رو، اهتمام فوق‌العاده پيامبر اكرم و مسلمانان به كتابت، حفظ و قرائت قرآن را مى‌توان از روشن‌ترين نشانه‌هاى سلامت قرآن از تحريف دانست.[١] پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پس از دريافت وحى، بدون فوت وقت، كاتبان را فرا مى‌خواند و آيات نازل شده، به دست آنان نگاشته مى‌شدند. از اين رو، مى‌توان به يقين مدّعى شد كه قرآن كريم در پايان عصر پيامبر، مجموعه‌اى مدوّن و مكتوب- به همان شكل فعلى- بوده است، نه پراكنده و شفاهى.[٢]

پس از رواج كتابت، كار حفظ قرآن نيز همچنان ادامه يافت و آن حضرت افزون بر تشويق مسلمانان به كتابت قرآن، آنان را به حفظ نيز ترغيب مى‌كرد و خود به تفسير و تبيين آيات مى‌پرداخت. صاحب‌نظرانى كه در زمينه تاريخ قرآن به تحقيق پرداخته‌اند، اذعان دارند كه حفظ قرآن در ميان مسلمانان رواج بسيارى داشته است.

جاذبه درونى قرآن و تشويق پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به امر حفظ، از مهم‌ترين عوامل اهتمام مسلمانان به حفظ شمرده شده‌اند.[٣] از جمله شواهد كثرت حافظان قرآن در ميان مسلمانان، شهادت جمع كثيرى از آنان در جنگ ردّه در دوران خليفه اوّل است.[٤] برخى شمار آنان را تا هفتصد تن نقل كرده‌اند و حتى علت روى آوردن به تدوين قرآن را كشته شدن چنين شمارى از حافظان قرآن دانسته‌اند.[٥]

[١]. ر. ك: مجمع البيان: ج ١ ص ٤٣.

[٢]. ر. ك: الذخيرة فى علم الكلام: ص ٣٦٣.

[٣]. البيان: ص ٢١٦؛ سلامة القرآن من التحريف: ص ٣٤.

[٤]. فتوح البلدان: ج ١ ص ١٠٦ و ١١١.

[٥]. صحيح البخارى: ج ٥ ص ٢١٠ و ج ٦ ص ٩٨، تاريخ اليعقوبى: ج ٢ ص ١٣٥.