شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٠٧ - شمار آيات قرآن

عدد گفته‌اند: ٢١٤، ١٤، ١٩، ٢٥ و ٣٦. ابن ضريس از طريق عثمان بن عطاء، از پدرش، از ابن عباس نقل مى‌كند كه تمام آيات قرآن ٦٦٠٠ آيه است.[١]

در روايتى از پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است كه مجموع آيات قرآن ٦٢٣٦ آيه است:

جَميعُ آياتِ القُرآنِ سِتَّةُ آلافِ آيَةٍ وَمِئَتا آيَةٍ وَسِتٌّ وَ ثَلاثونَ آيَةً.[٢]

مجموع آيه‌هاى قرآن، شش هزار و دويست و سى و شش آيه است.

اين عدد را كه برابر با شمارش مكتب كوفى است، جمهور عالمان قرآنى از جمله طبْرِسى، صحيح‌ترين عدد و داراى عالى‌ترين سند مى‌دانند. اين عدد را حمزة بن حبيب از ابن ابى ليلى و او از ابوعبد الرحمن سُلَمى از امير مؤمنان عليه السلام نقل كرده است.[٣] علامه طباطبايى در باره شمارگان آيات قرآن مى‌گويد: «هيچ نصّ متواتر و خبر واحد قابل اعتمادى در باره عدد آيات قرآن وجود ندارد و از واضح‌ترين ادله آن، اختلاف اهل مكه، مدينه، شام، بصره و كوفه بر سر عدد آن است». وى همچنين عدد روايت شده از امير مؤمنان عليه السلام را در تعارض با جزئيت بسم‌اللَّه در تمامى سوره‌ها [جز برائت‌] مى‌داند؛ زيرا امامان اهل بيت عليهم السلام بسم‌اللَّه را آيه‌اى از قرآن و جزئى از هر سوره مى‌دانند و لازمه آن، افزودن شمار «بسم‌اللَّه» بر رقم ٦٢٣٦ است.[٤] با توجه به اين كه افزودن رقم ١١٣ «بسم‌اللَّهِ» آغاز سوره‌ها بر رقم مزبور، آن را به ٦٣٤٩ مى‌رساند كه با هيچ يك از عددهاى روايت شده هماهنگى ندارد، براى حفظ رقم ٦٢٣٦ از يك سو و به شمار آوردن رقم «بسم‌اللَّهِ» آغاز سوره‌ها از سويى ديگر، مى‌توان گفت كه «بسم‌اللَّه» در سوره حمد، آيه‌اى مستقل و در ساير سوره‌ها بخشى‌

[١]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٨٢.

[٢]. ر. ك: ص ٣٠٢ ح ٢٣٧.

[٣]. ر. ك: الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٨٢؛ الميزان فى تفسير القرآن: ج ١٣ ص ٢٣٢؛ البيان فى عد آى القرآن: ص ٨٠.

[٤]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ١٣ ص ٢٣٢- ٢٣٣.