شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٩ - مسئله چهارم چگونگى توحيد مصاحف

بر جا مانده از زمان پيامبر خدا نيز غافل نماند و همين روش، راز موفقيت عثمان در توحيد مصاحف بود.[١] برخى با استناد به قراين و شواهدى نه چندان استوار، ادّعا كرده‌اند كه گروه توحيد مصاحف، مصحف امام على عليه السلام را اساس كار خود قرار دادند[٢] و على عليه السلام نسخه‌اى از قرآن در اختيار داشته كه به فرمان پيامبر صلى الله عليه و آله برخلاف ترتيب نزول، تدوين شده بود و اين نسخه غير از مصحف على عليه السلام است كه گفته شده بر اساس ترتيب نزول بوده است.[٣] برخى اين گفته سيد بن‌طاوس را كه:

«عثمان، قرآن را طبق نظر امير مؤمنان عليه السلام جمع كرد»،[٤] مؤيّد اين مطلب گرفته‌اند.[٥] هر چند پذيرش ادّعاى مذكور مشكل است، امّا به هر حال، روند توحيد مصاحف، مورد تأييد على عليه السلام بوده است.[٦] در نتيجه، نسخه‌هايى از قرآن تهيه و به مراكز اصلى بلاد اسلامى فرستاده شد[٧] و عثمان، نسخه موسوم به «امّ» يا «امام» را در مدينه نگه داشت.[٨] اين كار (توحيد مصاحف)، مورد تأييد امير مؤمنان عليه السلام‌[٩] و ديگر صحابه بوده است.[١٠] البته ابن مسعود، احتمالًا به علت اين كه جوانى كم‌سال و بى تجربه چون زيد، متولّى اين كار شده، ناراحت بوده است.[١١] بنا بر اين، عثمان، تنها مردم را بر يك قرائتْ‌[١٢] يا همه را بر يك مصحفْ‌[١٣] جمع كرد تا از اختلاف جلوگيرى شود.

[١]. تاريخ قرآن، راميار: ص ٤٢١.

[٢]. تدوين القرآن: ص ٣٣٦- ٣٣٨.

[٣]. تدوين القرآن: ص ٣٥١- ٣٥٢.

[٤]. سعد السعود: ص ٢٧٨.

[٥]. كاوشى در جمع قرآن: ص ٨٩.

[٦]. المصاحف: ج ١ ص ١٧٦-/ ١٧٧؛ قرآن در اسلام: ص ١٦٥؛ مباحث فى علوم القرآن: ص ٨٤

[٧]. المقنع: ص ٩؛ تاريخ اليعقوبى: ج ٢ ص ١٧٠؛ سعد السعود: ص ٢٧٨.

[٨]. مباحث فى علوم القرآن: ص ٨٤؛ قرآن در اسلام: ص ١٦٤.

[٩]. سعد السعود: ص ٢٧٨؛ روح المعانى: ج ١ ص ٤٣.

[١٠]. غرائب القرآن: ج ١ ص ٢٧.

[١١]. المصاحف: ج ١ ص ١٨٩-/ ١٩١؛ غرائب القرآن: ج ١ ص ٢٧.

[١٢]. روح المعانى: ج ١ ص ٤٢- ٤٣؛ تاريخ قرآن، معرفت: ص ١٠١- ١٠٨.

[١٣]. المقنع: ص ٧؛ المرشد الوجيز: ص ٧١.