شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨١ - نقد ديدگاه نخست

٥. بر پايه روايتى، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «

لا صَلاةَ إلّابِفاتِحَةِ الكِتابِ‌

» و چون سوره حمد نخستين سوره نازل شده نيست، وصف آن به «فاتحة الكتاب»، دليل چينش سوره‌هاى قرآن در زمان آن حضرت است.[١]

٦. بر اساس روايتى، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله قرآن را به چهار قسمت (

طُوَال‌

، مِئين‌

، مَثانى‌

و

مفصّلات‌

) تقسيم كرده است.[٢] هماهنگى چينش سورها دربخش‌هاى چهارگانه مذكور با چينش كنونى، بيانگر وجود همين نظم و ترتيب فعلى قرآن در آن زمان است.

٧. بر اساس نقلى، سوره‌هاى بنى اسرائيل، كهف، مريم، طه و انبيا را از سوره‌هاى نخستين (

العتاق الاوَل‌

) مى‌شمارند.[٣] نيز بنا به روايتى، قرآن در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله به هفت جزء تقسيم شده بود. ترتيب سوره‌ها در اين دو روايت، با ترتيب كنونى قرآن، همسان است.[٤] ابن حجر پس از نقل روايت اخير، آن را دليل توقيفى بودن ترتيب سوره‌ها مى‌داند.[٥]

٨. رواياتى كه بر پايه آنها پيامبر خدا صلى الله عليه و آله «تلاوت قرآن از روى مصحف» را تشويق مى‌كند،[٦] تأييدى بر جمع قرآن در زمان آن حضرت اند.[٧]

نقد ديدگاه نخست‌

شايان ذكر است كه دليل‌ها و روايات ياد شده، بر ترتيب همه سوره‌هاى قرآن از

[١]. مقدمتان فى علوم القرآن: ص ٤١؛ تفسير نمونه: ج ١ ص ٨- ٩.

[٢]. الكافى: ج ٢ ص ٦٠١ ح ١٠؛ مسند ابن حنبل: ج ٤ ص ١٠٧. نيز، ر. ك: البرهان فى علوم قرآن: ج ١، ص ٢٤٤( پاورقى).

[٣]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٥٨.

[٤]. ر. ك: مسند ابن حنبل: ج ٤ ص ٣٤٣؛ البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٥٨؛ مناهل العرفان: ج ١ ص ٣٥٥.

[٥]. فتح البارى: ج ٩ ص ٣٦.

[٦]. ر. ك: وسايل الشيعه: ج ٦ ص ٢٠٤.

[٧]. دراسات قرآنيه( تاريخ قرآن): ص ٨٤.