شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٠ - شواهد نقلى و تاريخى ديدگاه يكم

جمعى مانند ابن مسعود و ابَىّ بن كعب و ديگران، آن را چندين بار بر پيامبر صلى الله عليه و آله خوانده‌اند.[١]

٢. روايات فراوانى وجود دارد كه اصحاب پيامبر خدا صلى الله عليه و آله قرآن را ختم مى‌كردند، يا اين كه پيامبر صلى الله عليه و آله، آنان را به ختم قرآن تشويق مى‌كرد. بنا بر اين، قرآن در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله آغاز و پايانى داشته است.[٢]

٣. بنا به روايتى كه نزد اهل سنّت، «صحيح» شمرده شده،[٣] زيد بن ثابت مى‌گويد كه نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بوديم و قرآن را از برگه‌ها جمع مى‌كرديم.[٤] پس معناى تأليف قرآن، مرتّب كردن آيات و سوره‌هاى آن با نظارت پيامبر صلى الله عليه و آله است، نه نگارش محض.[٥]

٤. در روايات، نام عده‌اى (چهار يا شش نفر يا بيشتر)[٦] از صحابه آمده است كه قرآن را در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله جمع كرده‌اند[٧] و اين كار زير نظر آن حضرت بوده است.[٨] حمل «جمع» در اين روايات بر «حفظ»- آن‌گونه كه بعضى پنداشته‌اند-[٩] بى‌دليل به نظر مى‌رسد،[١٠] ضمن آن كه حافظان قرآن در عصر رسالت، به مراتب، بيش از اين عدّه بوده‌اند.[١١]

[١]. متشابه القرآن: ج ٢ ص ٧٧.

[٢]. مقدمتان فى علوم القرآن: ص ٢٧؛ دراسات قرآنيه( تاريخ قرآن): ص ٧٧- ٧٩.

[٣]. جمع القرآن دراسة تحليلية: ص ٨٦-/ ٨٩.

[٤]. مسند ابن حنبل: ج ٥ ص ١٨٥؛ سنن الترمذى: ج ٥ ص ٣٩؛ البيان: ص ٢٥٤.

[٥]. دراسات قرآنيه( تاريخ قرآن): ص ٧٦؛ مباحث فى علوم القرآن: ص ٧٠؛ تاريخ قرآن، حجتى: ص ٢٢١.

[٦]. ر. ك: حقائق هامة: ص ٩٠- ١٠٠.

[٧]. المحبّر، ص ٢٨٦؛ صحيح البخارى، ج ٦، ص ١٠٣؛ مجمع الزوائد: ج ١٠ ص ٤١-/ ٤٢.

[٨]. لباب التأويل: ج ١ ص ٩؛ حقائق هامّة: ص ٩٠- ١٠٠.

[٩]. ر. ك: التمهيد: ج ١ ص ٢٨٥.

[١٠]. البيان: ص ٢٤٩- ٢٥٠؛ دراسات قرآنيه( تاريخ قرآن): ص ٧٥- ٧٦.

[١١]. دراسات قرآنيه( تاريخ قرآن): ص ٧٥؛ مباحث فى علوم القرآن: ص ٦٥- ٦٨.