شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٥ - كتابت وحى در مدينه

و در پى شنيدنِ همان آيات مكتوب مسلمان شد.[١]

برخى نخستين كاتب وحى در مكه را ابن ابى سرح دانسته‌اند[٢] و اين در حالى است كه او سال‌ها پس ازهجرت پيامبر به مدينه و طبق گزارشى، پيش از فتح مكه (سال هشتم) مسلمان شد.[٣] او در مدت كتابت خود، گاه از واژه‌هاى جايگزين استفاده مى‌كرد.[٤] گويند بخشى از آيه ٩٣ انعام در نكوهش اوست‌[٥] و سپس مرتد گرديد و در فتح مكه از كسانى بود كه رسول خدا فرمان قتل آنان را صادر كرد كه با وساطت برادر رضاعى‌اش عثمان، از مرگ نجات يافت.[٦] معيقب بن ابى فاطمه دوسى نيز سياهه غنايم پيامبر صلى الله عليه و آله را مى‌نوشت.[٧] در باره حنظلة بن ربيع، معروف به حنظله كاتب،[٨] گفته‌اند كه هر وقت كاتبى نبود، او را فرا مى‌خواندند.[٩] به نقلى او فقط يك بار در حضور رسول خدا به نوشتن پرداخت و بدين سبب اين شهرت را پيدا كرد.[١٠] به هرحال بيشترِ كتابتى كه از او بازگفته‌اند، مربوط به نامه‌هايى است كه پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله و در زمان خلفا نوشته است.[١١]

كتابت وحى در مدينه‌

با هجرت رسول خدا صلى الله عليه و آله به يثرب، بر شمار كاتبان وحى افزوده شد و برخى انصار

[١]. انساب الاشراف: ج ١٠ ص ٢٨٦.

[٢]. الاستيعاب: ج ١ ص ٦٨؛ أضواء على السنة المحمديه: ص ٢٤٦.

[٣]. اسد الغابة: ج ١ ص ٦١٧.

[٤]. المغازى: ج ١ ص ٧٤؛ تاريخ اليعقوبى: ج ٢ ص ٥٩؛ الاستيعاب: ج ١ ص ٦٨.

[٥]. أسباب النزول، واحدى: ص ١٤٨؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج ٤ ص ٢٠٢؛ الدرّ المنثور: ج ٣ ص ٣٠.

[٦]. الطبقات الكبرى: ج ٢ ص ١٤١؛ المغازى: ج ٢ ص ٨٥٥؛ الاستيعاب: ج ١ ص ٢٣.

[٧]. العقد الفريد: ج ٤ ص ١٥١.

[٨]. الاستيعاب: ج ١ ص ٣٧٩.

[٩]. التنبيه و الاشراف: ص ٢٤٦.

[١٠]. فتوح البلدان: ج ٣ ص ٥٨٢.

[١١]. مكاتيب الرسول: ج ١ ص ١٣٨.