شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٢ - فضيلتتراشى براى برخى از صحابه

تصحيف برخى نام‌ها

از ديگر علل تعدد كاتبان، تصحيف اطلاعات مربوط به اشخاص است؛ مثلًا برخى ابوحماد عقبة بن عامر جهنى را از كاتبان رسول خدا دانسته‌اند و به نامه‌اى از آن حضرت كه ابن سعد آورده و در انتهاى آن نام عقبه ذكر شده استشهاد كرده‌اند؛ اما كاتب ياد شده بر اساس نسخ موجود، علاء بن عقبه است.[١]

همچنين، اطلاعات مربوط به ابوالوليد ابان بن سعيد و برادرانش خالد و عمرو، كه از كاتبان وحى قلمداد شده‌اند، خلط شده است. بر خلاف گزارش‌هايى كه در آنها از هجرت ابان به حبشه سخن به ميان آمده‌[٢] و او را در زمره كاتبان پيامبر ثبت كرده‌اند،[٣] او از دشمنان پيامبر و در نبرد بدر، با مشركان همراه بود[٤] و پس از حديبيه (سال ششم) اسلام آورد؛[٥] زيرا هنگامى كه عثمان براى مذاكره با قريش از حديبيه به مكه رفت، ابان او را پناه داد.[٦] وى در غزوه خيبر (سال هفتم) شركت داشت و پس از آن از سوى رسول خدا، والى بحرين شد و تا رحلت رسول خدا در آن جا بود.[٧]

فضيلت‌تراشى براى برخى از صحابه‌

مقارن بعثت، در مكه حدود هفده نفر با فنّ كتابت آشنايى داشتند.[٨] ابوعبد اللّه زنجانى‌[٩] عده باسوادان مكّه را فقط چهارده تن، و بلاذرى شمار آنان را در يثرب،

[١]. البداية و النهاية: ج ٥ ص ٣٧٠؛ مكاتيب الرسول: ج ١ ص ١٤٦.

[٢]. تاريخ دمشق: ج ٦ ص ١٣٢؛ الاصابة: ج ١ ص ١٦٩.

[٣]. انساب الاشراف: ج ٢ ص ١٩٣؛ فتوح البلدان: ج ٣ ص ٥٨٠.

[٤]. اسد الغابة: ج ١ ص ١٤٩؛ الاصابة: ج ١ ص ١٦٨.

[٥]. الاستيعاب: ج ١ ص ٦٢؛ تاريخ دمشق: ج ٦ ص ١٣٣.

[٦]. السيرة النبوية: ج ٢ ص ٣١٥.

[٧]. الاستيعاب: ج ١ ص ٦٢؛ اسد الغابة: ج ١ ص ٥٧٥.

[٨]. فتوح البلدان: ج ٣ ص ٥٨٠.

[٩]. تاريخ القرآن: ص ٥١.