٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣ - درسنامه فقه ـ كتاب زكات آيت اللّه هاشمى شاهرودى

كنايه از عامه است، پس معلوم مى‌شود كه اكثر عامه قائل به وجوب زكات در مال يتيم بودند. امام صادق(ع) مى‌فرمايد: «پدرم امام باقر(ع) با اين رأى مردم (عامه) در مورد مال يتيم كه مى‌گويند زكات در مال يتيم واجب است ـ و ظاهراً فتواى مالك در مدينه اين بوده است ـ مخالفت مى‌كرده است». اين روايت شاهد بر آن است كه فتوا به وجوب زكات در مال يتيم، موافق عامه بوده است، پس روايت محمد بن مسلم و زراره حمل بر تقيه شده و روايت نافى زكات در غلات صبى ترجيح داده مى‌شود.

اين جمع هم تمام نيست؛ زيرا اولاً: روايت زراره و محمد بن مسلم قابل حمل بر تقيه نيست؛ چون اگر مطلقاً مى‌گفت: «في مال اليتيم زكاة»، مى‌گفتيم مطابق با قول عامه است و حمل بر تقيه مى‌شود، ولى روايت تفصيل داده و گفته است: «ليس على مال اليتيم في الدين و المال الصامت شيء فأما الغلات فعليه الصدقة واجبة»، اين تفصيل در ميان عامه نيست، مخصوصاً صدر آن كه صريح در نفى زكات است. عامه يا مانند ابوحنيفه و شاگردان او مطلقاً قائل به عدم زكات‌اند و يا مثل مالك و شافعى مطلقاًقائل به زكاتند و اين تفصيل در ميان هيچ يك از مذاهب عامه وجود ندارد. چگونه مى‌شود اين روايت را موافق عامه دانست و حمل بر تقيه كرد؟ بنابراين، اين روايت قابل حمل بر تقيه نيست، بلكه بر عكس مى‌توان گفت روايت ابى بصير كه معارض اين روايت است، مطابق با مذهب ابوحنيفه بوده و حمل آن بر تقيه مناسب‌تر است.

ثانياً: حمل اين روايت بر تقيه در مقام تعارض و ترجيح روايت معارض به سبب مخالفت با عامه در صورتى صحيح است كه مرجّح قبلى و اسبق در كار نباشد. در بحث تعارض ادله ثابت شده است كه از دو مرجح «موافقت با كتاب» و «مخالفت با عامه»، اولى مقدم بر دومى است، بنابراين اگر در اين دو روايت، نوبت به تعارض برسد و جمع عرفى امكان نداشته باشد، چون روايت زراره و محمد بن مسلم موافق كتاب است، مقدم خواهد شد و روايت ابوبصير ساقط