نووى در كتاب «المجموع»، شش روايت را از مالك نقل كرده است كه مطابق روايت اول، مسح كردن بر كفش جايز نيست؛ مطابق روايت دوم، مكروه است؛ مطابق روايت سوم، مسح روى كفش، در هر حالى جايز است و اين روايت، مشهورترين روايت او در اين زمينه و راجح ترين روايت نزد اصحاب او است. مطابق روايت چهارم، به صورت موقت جايز است؛ مطابق روايت پنجم براى مسافر جايز است و براى غير مسافر جايز نيست و مطابق روايت ششم، براى مسافر جايز نيست و براى غير مسافر جايز است. (٢)

آنچه مهم است بررسى ادله اين ديدگاه‌هاست ؛ زيرا در اين زمينه، اجماعى وجود ندارد و اختلاف صحابه و تابعين را در اين زمينه بيان كرديم. اما قبل از طرح مطلب اصلى، خوب است به نكته مهمى پيرامون مسأله مورد بحث، اشاره كنيم:

اختلاف ديدگاه در يك مسأله، زمانى جايز است كه حاصل اجتهاد در فهم ادله باشد؛ مانند اختلاف در شستن پا يا مسح آن كه ناشى از اختلاف در عطف واژه «أرجلكم» در آيه شريفه: «و امسحوا برؤوسكم و أرجلكم إلى الكعبين» است كه آيا بر «برؤوسكم» عطف شده كه نتيجه آن مسح پاها باشد يا بر عبارت «وجوهكم و أيديكم» كه در جمله قبل است عطف شده تا نتيجه آن وجوب شستشوى پاها باشد؟

اين گونه اختلاف‌ها، در صورتى متصور است كه دليلى از كتاب و سنت كه بتوان در آن اجتهاد نموده و در نتيجه استنباط‌هاى مختلفى ارايه كرد، وجود داشته باشد، اما چنانچه هيچ دليل لفظى در مسأله وجود نداشته باشد و تنها مستند ما، ديدن عمل پيامبر(ص) باشد كه وى روى كفش‌ها را مسح مى‌كرده است، اختلاف اصحاب در چنين موردى خيلى عجيب خواهد بود؛ زيرا پيامبر(ص)، شبانه روز

(٢) المجموع شرح المهذّب، ج١، ص٥٠٠.