برفرض قبول روايت، از نظر سند (٥٢) و صرف نظر از اجمال و توجيه مقايسه بين دو امر غير هم جنس (٥٣) ، بايد به اين نكته توجه داشت كه شر بودن نيت گناهكار نسبت به عمل او، به هيچ وجه به معناى ترتب مجازات بر صرف وجود نيت سوء بدون هيچ ظهور و بروز عملى نيست، بلكه اين روايت نيز اشاره به يكى از اركان اصلى جرم دارد. همان گونه كه از ذيل روايت كه در بيان منتقد نيامده بود ـ مشخص است، اين روايت به نقش محورى عنصر روانى براى جرم اشاره مى‌كند و بدين معنا نيست كه صرف وجود نيت گناه، سبب معصيت و كيفر الهى مى‌شود.

قتل خطايى مؤمن با قتل عمدى يك گناهكار از لحاظ عملى يكسان است ولى آنچه سبب مسؤوليت كيفرى و قابليت سرزنش مى‌شود، وجود نيت سوء در فاسق و عدم نيت سوء در مؤمن است. به عبارت ديگر، نفس قبح عمل در هر دو يكسان است ولى قبح نيت فاسق از قبح عمل او بسيار بيشتر است؛ لذا با جمع قبح فعل و نيت، قابل مجازات است، لكن در قتل خطايى يا قتل فى سبيل الله، اگر چه قبح فعلى آن مساوى با قتل عمد است، لكن در قتل خطايى قبح فاعلى ندارد و در قتل فى سبيل الله حسن فاعلى دارد؛ لذا مجازات و سرزنش كيفرى منتفى مى‌شود.

«أَنَّ نِيَّةَ الْمُؤْمِنِ خَيْرٌ مِنْ عَمَلِهِ وَ نِيَّةَ الْكَافِرِ شَرٌّ مِنْ عَمَلِهِ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ يَعْنِى عَلَى نِيَّتِهِ» (٥٤) همان طور كه در اين روايت بيان شده است، نيت، شاكله عمل را تشكيل مى‌دهد و به لحاظ شكلى كه به عمل خارجى

(٥٢) چندين روايت با اين مضمون يا نزديك به اين مضمون وجود دارد كه شهيد صدر، همه آنها را از نظر سندى بررسى و قائل به ضعف اسانيد آن است. مراجعه كنيد به : شهيد صدر، همان. ج ١، صفحه ٢٩٣.
(٥٣) مقايسه ارزشى بين دو چيز غير هم جنس (عمل و نيت ) امر منطقى نيست . از اين رو شهيد صدر در تبيين معناى روايت مى‌فرمايد: «أن الكافر أو الفاجر ينوى ما هو أشدّ ممّا يعمل و هذا أمر طبيعي»؛ يعنى منظور از روايت آن است كه آنچه در نيت كافر است قبيح تر از آن چيزى است كه توانسته فعليت ببخشد: شهيدصدر، همان، ج ١، ص ٢٩٤.
(٥٤) نورى، ميرزا حسين، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، مؤسسه آل البيت عليهم السلام ، بيروت، نوبت چاپ: اول، ١٤٠٨ هـ . ق، ج١، ص٩٥، باب ٦- باب استحباب نية الخير و العزم عليه.