فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠ - درسنامه فقه ـ كتاب زكات آيت اللّه هاشمى شاهرودى
اين روايت ابى بصير معارض با روايت محمد بن مسلم و زراره است؛ چون روايت ابى بصير تصريح دارد كه «ليس على جميع غلاته من نخل أو زرع أو غلة زكاة». حال اين معارضه چگونه حل مىشود و بعد از تعارض نتيجه چه خواهد شد؟ قدما مثل شيخ طوسى كه خودش اين روايت را نقل كرده و قبل از آن، روايت محمد بن مسلم و زراره را هم نقل كرده است، بين آنها به نحوى جمع مىكند كه به نفع فتواى قدماست و فتواى خود شيخ هم وجوب زكات در غلات و مواشى صبى است. متأخرين اين جمع را نمىپذيرند و آن را جمع عرفى نمىدانند، بلكه يا قائل به تعارض و تساقط مىشوند يا روايت ابى بصير را ترجيح مىدهند؛ چون مخالف عامه است. در اينجا متعرض وجوه جمع يا ترجيح و يا تساقط مىشويم:
١ ـ شيخ طوسى اين گونه جمع كرده كه روايت ابى بصير، معارض با روايت زراره و محمد بن مسلم نيست؛ زيرا در روايت ابىبصير آمده است: «ليس على جميع غلاته زكاة»، يعنى نفى زكات از جميع غلات صبى كرده است و اين منافات ندارد با زكات براى بعضى از غلات صبى؛ زيرا غلات، مخصوص غلات چهارگانه زكوى نيست، بلكه اعم از آن است و همه محصولات زراعى را در بر مىگيرد. اشكال شده كه چرا با وجود اينكه اين حكم، اختصاصى به يتيم ندارد و در مورد بالغين نيز همين طور است و بر همه غلات آنان نيز زكات نيست فقط يتيم ذكر شده است؟ بنابر اين ذكر يتيم در روايت لغو است. شيخ پاسخ داده است كه ذكر يتيم در اين روايت به اين سبب است كه زكات در جميع غلات غير صبى مستحب است و رواياتى هم به اين مضمون وارد شده كه مستحب است صاحب غله در غير غلات اربعه هم زكات بدهد و اين روايت مىخواهد آن استحباب را در مورد غلات يتيم تخصيص بزند ـ چون بايد مال يتيم را مراعات و حفظ كرد ـ و بگويد آن زكاتى كه مستحب است در همه غلات پرداخت شود در مال يتيم نيست، اما صدقه واجب را نفى نمىكند؛ يعنى روايت، ناظر به نفى زكات استحبابى در