او پايه گذار جنبش اصلاح‌طلبى دينى در قرون اخير ميان مسلمانان است كه انديشه هايش بر جوامع مسلمان و انديشمندان پس از خود تأثير فراوان داشته است؛ به گونه‌اى كه مى‌توان او را در زمره بزرگ‌ترين شخصيّت‌هاى تأثير گذار در جهان اسلام در دو قرن اخير دانست. از اين رو، در مورد ابعاد گوناگون زندگى او، تحقيقات زيادى صورت گرفته و آثار فراوانى به زبان‌هاى مختلف نگاشته شده است. (١) به همين جهت نگارنده براى آشنايى اجمالى خوانندگان با شخصيت سيد ـ بر خلاف بخشهاى پيشين اين مقاله ـ از ورود به مباحث مقدماتى در باب زندگى شخصى، علمى، اجتماعى، سياسى و نيز مبانى اعتقادى و دينى وى، پرهيز كرده، خوانندگان را به آثار متنوع در اين زمينه ارجاع مى‌دهد و به همين مقدار بسنده مى‌كند كه سيد جمال الدين بر خلاف غالب روشنفكران ايرانى، عرب و ترك عصر خويش از ناسيوناليسم به شدّت پرهيز دارد و بر اسلام و وحدت مسلمانان با ملّيتها، نژادها و زبان‌هاى گوناگون تأكيد مى‌كند. او شيفته غرب نيست و نيّات استعمار گرانه غربيان را به خوبى مى‌شناسد، ولى در عين حال، شاهد پيشرفتهاى آنان در عرصه‌هاى گوناگون علوم و صنعت است و نه تنها عقب ماندگى مسلمانان را در اين زمينه‌ها انكار نمى‌كند، بلكه آنان را با حفظ وحدت و بهره‌گيرى از خرد، به يادگيرى دانشهاى روز فرا مى‌خواند تا با پيشى گرفتن از غربيان به دوران پر افتخار گذشته خويش بازگردند.

اين يكى از جهاتى است كه ميان او و روشنفكرانى همچون ميرزا ملكم خان جدايى مى‌افكند.

(١) آقاى سيد هادى خسرو شاهى در يكى از آثار خود، نويد تأليف كتاب‌شناسى توصيفى در باره سيد جمال الدين را داده است كه حاوى معرفى حدود يك هزار كتاب و مقاله در مورد اوست. اين اثر هنوز انتشار نيافته است.