فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٣ - بررسى شرط رشد در مسئوليت كيفرى عذرا مرادى
«احتلام» ، «اشدّه» ، «ضعيفاً» و «سفيهاً» آمده است، با اين تفاوت كه اصطلاح رشد در روايت به كار نرفته، ولى از آنجا كه در روايت سابق رشد به « كان سفيهاً او ضعيفاً» تفسير شده بود، بنابراين اصطلاح رشد نيز مفروغٌ عنه است. (٩٠)
در اين روايت بر شخصى كه به حد «اشدّ» رسيده، سه حكم مترتب شده است: اوّل، وجوب تكاليف شرعى ( وجب عليه ما وجب على المحتلمين)؛ دوم ، نوشته شدن كار نيك و بد (كتبت عليه السيئات و كتبت له الحسنات) و سوم ، نافذ بودن تصرفاتش (جاز له كل شىء). جمله «إلاّ أن يكون ضعيفاً أو سفيهاً » از حكم سوم استثنا است؛ يعنى تصرفات شخص در صورتى كه ضعيف و سفيه باشد، نافذ نيست؛ اگرچه به حد أشدّ و زمان وجوب تكليف رسيده باشد . بنابراين « عدم سفاهت » در اين روايت به معناى نداشتن عقل معاش و رشد اقتصادى است و ارتباطى به امور كيفرى ندارد. مستدل درباره تركيب « كل شيء» در روايت مىگويد:
تركيب: «كلّ شيء» به حدى عام است كه براى اهل فن هيچ ترديدى باقى نمىماند كه اين روايت شامل مسائل كيفرى نيز مىشود. البته تركيب: «كلّ شيء» شامل مسائل مدنى هم مىشود، ولى قدر متيقن مسائل كيفرى است؛ زيرا كلمه سيئات كه در مقابل حسنات به كار رفته، عمدتاً در مسائل كيفرى مصداق پيدا مىكند... . در اين روايت هيچ سخنى در مورد مسائل مالى به ميان نيامده است؛ بنا بر اين فضاى روايت در مجموع رنگ كيفرى دارد.
براى روشن (٩١) شدن مطلب بايد گفت: تركيب «كلّ شيء» اگرچه عام است،
(٩٠) «دختران: سن رشد و مسئوليت كيفرى»، ص٢٥٦.
(٩١)همان.