قادر به درك تكليف نمى‌باشند. اين افراد اگر چه با مجانين متفاوت‌اند و لذا در برخى روايات به هر دو گروه اشاره و مسئوليت كيفرى از ايشان سلب شده است، اما اين بدان معنى نيست كه «معتوه» از مراتب «سفيه شرعى» به شمار آيد. (٤٧) شخص سفيه تنها در امور مالى و حقوقى مورد حمايت شارع قرار گرفته است، اما به آن دليل كه از مقدار عقل لازم براى درك تكليف برخوردار است ، چون غير سفيه مشمول تمام احكام شرعى از جمله مسئوليتهاى كيفرى است. در مباحث بعد مفهوم سفاهت شرعى بيان خواهد شد.

بررسى سند حديث رفع قلم

اصل اين حديث در كتاب خصال شيخ صدوق كه از متون معتبر روايى شيعه است، از حضرت على(ع) نقل شده است:

عن أبي ظبيان: قال: أتى عمر بإمرأة مجنونة قد فجرت فأمر برجمها فمرّوا بها على عليّ بن أبي طالب(ع)، فقال: ماهذه قالوا: مجنونة فجرت فأمر بها عمر أن ترجم. فقال: لا تعجلوا. فأتى عمر، فقال له: أما علمت أن القلم رفع عن ثلاثة: عن الصبى حتى يحتلم و عن المجنون حتى يفيق و عن النائم حتى يستيقظ؟ (٤٨) ؛

ابى ظبيان مى‌گويد: زنى ديوانه را كه زنا كرده بود، نزد خليفه دوم آوردند و او فرمان رجم او را صادر كرد. پس او را نزد على‌بن ابى طالب(ع) بردند. آن حضرت فرمود: كيست؟ گفتند : زنى ديوانه است كه زنا كرده و خليفه فرمان داده تا او را رجم كنند. فرمود: شتاب نكنيد. پس نزد خليفه دوم آمد و (به حالت عتاب) به وى فرمود: آيا نمى‌دانى كه قلم تكليف از سه كس برداشته شده...»؟

(٤٧) ر.ك: «دختران: سن رشد و مسئوليت كيفرى»،ص٢٨٥.
(٤٨) الخصال ، ص ١٧٥ و ٩٤.