مخفى نماند كه لحن حديث بيشتر بر عدم جواز ظهور دارد؛ زيرا اذان قبل از فجر مقابل سنت به شمار آمده و براى جواز چنين استدلال مى‌كند كه با اين كار همسايگان براى نماز از خواب بيدار مى‌شوند. اين شيوه بيان نشان مى‌دهد كه شرايط، اجازه نمى‌داده كه امام به عدم جواز، تصريح كند و روايات زير اين مطالب را تأييد مى‌كنند:

١. معاوية بن وهب طىّ حديثى از امام صادق (ع) روايت كرده كه فرمود:

لاتنتظر بأذانك و إقامتك إلاّدخول وقت الصلاة؛ (٢٥)

اذان و اقامه‌ات را جز پس از دخول وقت نماز انجام نده.

٢. عبداللّه‌ بن سنان حديثى را از امام صادق (ع) روايت كرده كه فرمود:

كان رسول اللّه‌(ص) يقول لبلال إذا دخل الوقت: «يا بلال اعلُ الجدار و ارفع صوتك بالأذان؛ (٢٦)

رسول خدا(ص) هرگاه وقت نماز مى‌شد به بلال مى‌فرمود: « بلال بالاى ديوار برو و با صداى بلند اذان بگو.

لحن حديث نشان مى‌دهد كه پيامبر (ص) به اذان بلال در مقابل اذان ابن أمّ مكتوم اهميت مى‌داده است.

تمامى اينها فقيه را ترغيب مى‌كند كه به جواز فتوا ندهد و براى بيدار كردن مردم براى نماز از وسايل ديگرى استفاده شود. بنابراين أحوط و أولى ترك اذان گفتن قبل از طلوع فجر و اكتفا نمودن به يك اذان آن هم به هنگام طلوع فجر است.

نهايت چيزى كه ممكن است گفته شود اين كه: در خصوص ماه مبارك رمضان، چند دقيقه قبل از طلوع فجر، اذان گفتن جايز است، چنانكه مورد حديث بود و نبايستى از آن تجاوز كرد، اما قياس ديگر ماهها با ماه رمضان درست نيست؛ زيرا پيش تر گفتيم كه ميان اين ماه با ديگر ماهها فرق است.

(٢٥) وسائل الشيعه، ج٥، باب ٨ از ابواب اذان و اقامه، ح١.
(٢٦) همان، ح٥.