متعارف سير شتر پيمودن هشت فرسخ در روشنايى روز بود. بنابراين مهم نبوده كه مقياس اصلى در تعيين مسافت، واحد زمانى باشد يا واحد مسافتى يا اين كه هر دو به يك مقياس اشاره داشته باشند.

ولى امروزه يكى از اين دو مقياس به حسب متعارف با مقياس ديگر متفاوت است. اگر واحد طولى يا مكانى را معتبر بدانيم، اين واحد همان است كه از قبل بوده و معنى ندارد كه اين واحد روزى متبدّل و دگرگون گردد. اما اگر واحد زمانى را معتبر بدانيم و واحد مكانى و مسافتى را عنوان مشير به واحد زمانى بدانيم در اين فرض، واحد زمانى امروز نسبت به گذشته، يقيناً دگرگون شده است. امروزه هيچ كس ـ مگر در موارد بسيار نادر ـ با شتر مسافرت نمى‌كند و در حالت عادى با وسايل نقليه جديد، مانند اتومبيل يا هواپيما يا كشتى سفر مى‌كنند.

گامى در جمع بين روايات

در زمان حاضر ميان اين روايات تعارض ايجاد شده است. گفته مى‌شود: ممكن است در جمع ميان اين روايات به دسته چهارمى از روايات رجوع كنيم كه ظهور در آن دارد كه مقياس اصلى، واحد زمانى است و تعيين مسافت به جهت مطابقت با واحد زمانى بوده است. به سخنى ديگر مى‌توان گفت اين دسته از روايات بر روايات ديگر حكومت دارد.

اين دسته از روايات در چند حديث مصداق دارد از قبيل:

١. صحيحه عبداللّه‌ بن يحيى كاهلى كه در دسته نخست طبق نقل شيخ طوسى (٢٤) ذكرگرديد و در آن آمده بود:«باطىّ مسافت يك بريد دريك بريد كه بيست و چهار ميل است، نماز كوتاه مى‌شود». بر اساس اين نقل، روايت جزء دسته اوّل محسوب مى‌شود، اما در نقل صدوق در ذيل حديث، اين عبارت اضافه شده است كه :

«كان أبي ـ عليه السلام ـ يقول انّ التقصير لم يوضع على البغلة السفواء و الدابّة الناجية و انّما وضع على سير القطار». (٢٥)

(٢٤) استبصار، ج١، ص٢٢٣، ح٢٧٨٧.
(٢٥) من لايحضره الفقيه ،ج١، ص٤٣٦، ح١٢٦٨.