در اين قسمت، تعدادى از اصطلاحاتى را كه نزديك به دو اصطلاح «الغاى خصوصيت» و»«وحدت مناط» هستند، براى تكميل بحث و جلوگيرى از وقوع اشتباه بين آنها مورد بررسى قرار مى‌دهيم:

١ - قياس: عبارت از سرايت حكم از موضوع خود، به موضوع ديگر به گمان مشاركت موضوع دوم با اوّلى در علّت حكم (١٤) است كه اين معنا براى قياس از نظر مذهب شيعه كاملاً مردود و باطل است.

با اين تعريف از قياس، تفاوت بين آن و نفى خصوصيت روشن مى‌گردد؛ زيرا در مواردى به نفى خصوصيت از حكم تمسك مى‌شود كه به عدم تأثير خصوصيت در موضوع حكم، يقين داشته باشيم؛ مانند اين كه گفته شود: «مردى بعد از آن كه از نماز فارغ شد در وضويش شك كرد» (١٥) يا «خون بينى ام بر لباسم ريخت» (١٦) . در اين جا عرف، حكم را براى «شك و خون» ثابت مى‌داند، نه براى «مرد و لباس» به خلاف قياس كه حكم در آن به موضوعى تعلق گرفته كه داراى خصوصيتى است و قياس كننده با سببهاى ظنى و اعتبارى، حكم را به موضوعى كه داراى آن خصوصيت نيست سرايت مى‌دهد (١٧). شايد عدم تمايز بين اين دو اصطلاح سبب شده باشد كه عدّه‌اى ابن جنيد را به قياس در مسائل فقهى متهم

(١٢) المستصفى، ج٢، ص٢٣٢.
(١٣) اصول العامه، ص٣١٣ ـ ٣١٦؛ مناط الأحكام، ص ١٢ و ١٣؛ معجم المصطلحات الاصوليه، ص٤٩ و ٩٠؛ روضة الناظر، ص ١٤٦؛ المستصفى، ج٢، ص٥٤.
(١٤) اصطلاحات الاصول، ص٢٢٦.
(١٥) وسائل الشيعه، ج١، ص٤٧ باب ٤٢ از ابواب وضو، ح٥.
(١٦) همان، ج٣، ص٤٠٢ باب ٧ از ابواب نجاسات، ح٢.
(١٧) مكاسب محرّمه (امام خمينى (ره)) ،ج٢، ص٤٥.