مى‌بايست بگوييم: از ظاهر كلمات شيخ طوسى در «خلاف» (١٩) و محقق در «معتبر» (٢٠) و علامه در «منتهى» (٢١) اتفاق فقهاى شيعه بر جواز اذان قبل از فجر ، استفاده مى‌شود. اما اين ادعاى اتفاق، تمام نيست؛ زيرا ابن جنيد و سيد مرتضى و ابوصلاح و ابن ادريس (٢٢) با ديگر فقهاى شيعه در اين زمينه مخالفت كرده‌اند و حتى ممكن است از ظاهر كلام سيد مرتضى، اجماع فقها بر عدم جواز استفاده شود. بنابراين بر نقل اين گونه اجماعات، اعم از مجوّزين و مانعين، اعتمادى نيست. مهم اين است كه به روايات وارده در اين زمينه نظر كنيم.

اينك رواياتى كه بر جواز دلالت دارند:

١. ابن سنان، در روايت صحيحه‌اى از امام صادق (ع) نقل مى‌كند كه به او عرض كردم:

مامؤذّنى داريم كه در شب اذان مى‌گويد، نظر شما راجع به آن چيست؟ امام (ع) فرمود:

أمّا انّ ذلك ينفع الجيران لقيامهم إلى الصلاة، و أمّا السنّة فإنّه ينادي مع طلوع الفجر؛ (٢٣)

البته اين كار به نفع همسايگان است؛ زيرا براى نماز به پاى مى‌خيزند، اما سنت پيامبر (ص) اين بوده كه با طلوع فجر براى نماز ندا مى‌داده است.

٢. ابن سنان همچنين از امام صادق (ع) روايت كرده كه در باره ندا دادن قبل از طلوع فجر، فرمود:

لابأس، و أمّا السنّة مع الفجر، و انّ ذلك لينفع الجيران (يعني قبل الفجر) (٢٤)؛

اشكالى ندارد، اما سنت، ندا دادن در وقت طلوع فجر است، ولى آن كار (يعنى قبل از فجر) براى همسايگان مفيد است.

(١٩) الخلاف، ج١، ص٢٦٩.
(٢٠) المعتبر في شرح المختصر، ج٢، ص١٣٨.
(٢١) منتهى المطلب، ج١١، ص٤٢٥.
(٢٢) جواهر الكلام، ج٩، ص٨٩.
(٢٣) وسائل الشيعه، ج٥، باب ٨ از ابواب اذان و اقامه، ح٧.
(٢٤) همان، ح٨.