٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٧ - همراه با دايرة المعارف فقه – اتلاف(١)

د) اتلاف اسراف‌آميز اموال مباحى كه مالك ندارد؛ مانند كشتن پرنده‌ها و ماهى‌ها، قطع درختان و فاسد كردن آبهاى عمومى و مانند آن.

هـ) از بين بردن اموال كسانى كه محترم نيستند، بدون اين كه ضرورتى در اتلاف آنها باشد؛ مانند از بين بردن مال كافر حربى در جنگ بدون نياز و ضرورت.

علامه حلّى در اين باره مى‌گويد:

از بين بردن اموال كفار براى پيروزى بر آنها در جنگ؛ مانند قطع درختان و كشتن حيوانات آنان، در صورتى كه چاره‌اى جز اين نباشد جايز است و در غير اين صورت جايز نيست. (٧٧)

ولى برخى از فقها در صورت عدم احتياج و ضرورت، آن را مكروه دانسته‌اند.

محقق كركى بعد از نقل قول علاّمه چنين مى‌گويد:

ظاهر عبارت علاّمه، حرمت است، ولى كراهت آشكارتر است. (٧٨)

و) از بين بردن مالى كه شرعاً ماليّت ندارد اما متعلق به ديگرى است؛ مانند خمر و خوك يا از بين بردن چيزى كه عرفاً ماليّت ندارد؛ مانند يك دانه گندم كه مال ديگرى است و از بين بردن آن حرام است ولى ضمان ندارد.

امام خمينى در مقام استدلال بر خارج شدن مال، از ملك مالك به واسطه رهن و عدم جواز تصرف در عين مرهونه و فروش آن گفته است:

عدم جواز تصرف در چيزى كه حق ديگرى به آن تعلق گرفته است، يك امر عقلايى است. اين مطلب از سخن امام (ع) كه فرمود: «لايحلّ لأحد أن يتصرّف في مال غيره بغير إذنه؛ تصرف در مال ديگرى بدون اذن او براى هيچ كس جايز نيست»، با الغاى خصوصيّت ماليّت، فهميده مى‌شود. از اين رو تصرف در ملك ديگرى جايز نيست، هر چند (عرفاً يا شرعاً) ماليّت نداشته باشد... همچنين است تصرف در چيزى كه حق ديگرى به آن تعلق گرفته است، جايز نيست؛ مانند


(٧٧) قواعد الاحكام، ج١، ص٤٩٥ ـ ٤٩٦.
(٧٨) جامع المقاصد، ٣، ص٤١٢.