فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٣ - حدود جزع در عزادارى اهل بيت(ع) محمد تقى اكبرنژاد

«علاوه بر اين انبيا و ائمه(عليهم‌السّلام) و يا خصوص آقا و مولايم حسين بن على(ع) از حكم جزع استثنا مى‌شوند؛ چنان كه روايت پيش گفته و روايت هاى ديگر از جمله حسنه معاويه از امام صادق(ع) كه پيشتر ذكر شد بدان اشاره دارد: «هر جزع و گريه‌اى مكروه است، مگر جزع و گريه بر حسين(ع)». مراد از «جزع» افعالى از قبيل سيلى‌زدن به صورت و سينه و فرياد كشيدن و مانند آن است، كه از انسان بى تاب صادر مى‌شوند. روايت امام باقر(ع) كه فرمود: «شديد ترين جزع فرياد به ويل و عويل و لطمه زدن به صورت و سينه و كندن مو است ...» نيز شاهد بر اين معنا است. علاوه بر اين روايات، سيره [متدينان و شيعيان [ در انجام دادن لطم و عويل و مانند آن ـ كه در ساير مصيبت‌ها حرام است ـ بر جواز آن در اين خصوص دلالت دارد، پس تأمّل كن.»

زيرا اوّلاً قراينى وجود دارد كه مقصود از جزع در روايات غير از جزع به معناى لغوى آن است. بنابراين نمى توان به اطلاق آن تمسك كرد؛ چرا كه در رواياتى كه گذشت، جزع به معناى غم و اندوه قلبى و گريه و زارى ظاهرى به كار رفته است.

ثانياً: روايتى كه به طور ناقص آورده شده، اصل آن از اين قرار است:

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِى نَصْرٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ جَمِيعاً عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِى جَعْفَر(ع)، قَال: قُلْتُ لَهُ: مَا الْجَزَعُ؟ قَالَ: أَشَدُّ الْجَزَعِ الصُّرَاخُ بِالْوَيْلِ وَ الْعَوِيلِ وَ لَطْمُ الْوَجْهِ وَ الصَّدْرِ وَ جَزُّ الشَّعْرِ مِنَ النَّوَاصِى وَ مَنْ أَقَامَ النُّوَاحَةَ فَقَدْ تَرَكَ الصَّبْرَ وَ أَخَذَ فِى غَيْرِ طَرِيقِهِ...؛ (١٢)

جابر نقل مى‌كند كه از امام باقر(ع) سؤال كردم: مقصود از جزع كردن چيست؟ فرمود: بدترين حالت جزع آن است كه شخص صدايش را به واويلا بلند كند. بر صورت و سينه اش بزند و موهاى‌بالاى پيشانيش را بكشد و نوحه خوانى جاهلى بكند. كسى كه صبر كردن در مصيبت را ترك كند، به راه غير مستقيم رفته است.

امام(ع) در اين روايت در مقام بيان جزع هاى حرام است و نمى توان از آن استفاده