از امام صادق (ع) در باره «الخيطُ الأبيضُ من الخيط الأسود» پرسيدم، فرمود: بياض النهار من سواد الليل؛ يعنى مراد از اين آيه، سفيدى روز از سياهى شب است. امام اضافه فرمود: و كان بلال يؤذن للنبيّ(ص) و ابن أمّ مكتوم ـ و كان أعمى ـ يؤذن بليل و يؤذن بلال حين يطلع الفجر، فقال النبيّ (ص): إذا سمعتم صوت بلال فدعوا الطعام و الشراب فقد اصبحتم؛ (١٥) بلال مؤذن پيامبر(ص) بود و ابن أمّ مكتوم ـ كه نابينا بود ـ در شب اذان مى‌گفت و بلال به هنگام طلوع فجر اذان مى‌گفت و پيامبر (ص) مى‌فرمود: هرگاه صداى اذان بلال را شنيديد از خوردن و آشاميدن دست برداريد كه صبح شده است.

همين روايت را صدوق در «من لايحضره الفقيه » (١٦) و شيخ طوسى در «تهذيب» نقل كرده‌اند. (١٧)

نكته دوم: اگر صحيح باشد كه اذان قبل از طلوع فجر از طرف ابن أمّ مكتوم و اذان دوم از طرف بلال انجام مى‌شده، ممكن است كسى بگويد: عمل ابن أمّ مكتوم دليل نمى‌شود كه عمل او مورد تأييد و امضاى پيامبر (ص) بوده است؛ زيرا او فردى نابينا بوده و نابينا گاه بى اختيار در تشخيص وقت اذان اشتباه مى‌كند و خداوند هم فرموده است: {لَيس عَلَى الاعمى حرجٌ } (١٨)؛ يعنى بر نابينا حرجى نيست» و ممكن است سكوت پيامبر (ص) و متعرّض و مانع نشدنش، براى اين بوده كه مفسده‌اى بر عمل او مترتب نبوده، زيرا اعتماد مردم بر اذان بلال مستقر بوده است.

تمام آنچه گفتيم بر مبناى روايات اهل سنت بود، امّا بر مبناى احاديث امامان اهل بيت (ع)

(١٥) الكافي ج٤، ص٩٨، ح٣.
(١٦) من لايحضره الفقيه، ج١، ص١٨٩، ح ٩٠٥.
(١٧) تهذيب الأحكام، ج٤، ص١٨٤، ح٣١٥.
(١٨) نور، آيه ٦١.