فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠٦ - همراه با دايرة المعارف فقه – اتلاف(١)
همسايه اين حق را دارد كه از صاحب درخت بخواهد كه شاخه يا ريشه درخت را به طرف ملكش در صورت امكان خم و در غير اين صورت آن را قطع نمايد. ولى اگر صاحب درخت از اين كار ممانعت كرد خودش مىتواند ـ در صورت امكان ـ ريشه يا شاخه درخت را خم كند و اگر خم كردن آن ممكن نبود آن را قطع كند و اين كار متوقف بر اذن حاكم نيست. (٤٣)
امام خمينى (ره) نيز مىگويد:
همسايه اين حق را دارد كه از مالك درخت بخواهد كه شاخه يا ريشه درخت را خم كند و يا آن را در محدوده ملك وى قطع كند و در صورت امتناع مالك درخت، خودش مىتواند آن را خم يا قطع كند و در صورت امكان خم كردن، قطع آن جايز نيست. (٤٤)
ز) تصرفاتى كه از سوى ولىّ به جهت مصالح مولّى عليه انجام مىگيرد و مستلزم اتلاف است.
اين تصرفات اتلافى ـ به جهت ولايتى كه ولىّ دارد ـ از جهت تكليفى و وضعى جايز است.
محقق كركى در اين باره مىنويسد:
پدر حق دارد فرزند مجنون بالغ خود را در صورت نياز او تزويج كند اما بدون نياز او نمىتواند ؛ چون لوازم ازدواج؛ همانند مهر و نفقه، در صورت عدم نياز به ازدواج، مساوى با اتلاف مال فرزند است. هيچ مصلحتى نيز در اين كار نيست و بچه دار شدن هم نمىتواند در اين فرض مدّ نظر باشد؛ زيرا فقط حفظ مال و جلوگيرى از تلف آن، بر ولىّ واجب است. بنابراين در اتلاف مال از سوى ولى، فقط بر قدر متيقن ـ يعنى موارد احتياج و وجود مصلحت ـ اكتفا مىشود. (٤٥)
(٤٣) جواهر الكلام، ج٢٦، ص٢٧٧.
(٤٤) تحرير الوسيله، ج١، ص٥٢٣، م٣٠.
(٤٥) جامع المقاصد، ج١٢، ص١١١.